Xã Hướng Lập

Tổng quan

Hướng Lập là một xã miền núi biên giới của tỉnh Quảng Trị, chiếm góc tây bắc của vùng Hướng Hóa cũ, nơi dãy Trường Sơn giáp đất Lào ở phía tây và giáp vùng Lệ Thủy (thuộc tỉnh Quảng Bình trước năm 2025) ở phía bắc. Sau khi Quảng Bình hợp nhất vào Quảng Trị, Hướng Lập trở thành điểm nối giữa miền núi hai tỉnh cũ.

Xã rộng 219,64 km² nhưng chỉ có 3.539 người, mật độ khoảng 16 người/km². Dân cư phần lớn là người Bru – Vân Kiều, sống thành các bản dọc suối và dọc đường Hồ Chí Minh nhánh tây. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Hướng Lập (cũ).

Hướng Lập được giới khảo cổ biết đến qua cụm di chỉ – xưởng chế tác công cụ đá Cù Bai, Tà Păng, Sê Pu, dấu vết cư trú của người cổ trên vùng núi Quảng Trị.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Hướng Lập — xã gốc mà năm 2004 xã Hướng Việt được tách ra. Như vậy sau hơn hai mươi năm, hai xã trở lại thành một đơn vị dưới tên cũ.

Chữ “Hướng” là chữ đầu của tên huyện Hướng Hóa (向化, nghĩa đen “hướng về giáo hóa”), tên do triều Minh Mạng đặt năm 1822. Trong kháng chiến chống Pháp, phần lớn các xã của huyện được đặt theo một khuôn: Hướng Phùng, Hướng Việt, Hướng Lập, Hướng Tân, Hướng Linh, Hướng Sơn… — chữ “Hướng” đánh dấu địa phận Hướng Hóa, chữ sau phân biệt từng xã. Chữ 向 (hướng) nghĩa là hướng về, phía.

Chữ “Lập” thường được hiểu là 立 — đứng, dựng nên, thành lập; các trang tiếng Trung cũng ghi tên xã là 向立. Ghép lại, tên mang ý “dựng nên” trên đất Hướng Hóa. Chưa tìm được văn bản giải thích lý do chọn chữ “Lập” khi đặt xã, nên ở đây chỉ nêu nghĩa chữ.

Lưu ý: Hướng Lập dễ nhầm với xã Tân Lập cùng vùng Hướng Hóa cũ — hai xã khác nhau, Tân Lập ở phía nam dọc Quốc lộ 9. Trong danh mục mới cả nước, tên Hướng Lập là duy nhất.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Hướng Lập giáp Kim Ngân ở phía bắc, Hướng Phùng ở phía nam, Bến Quan và Cồn Tiên ở phía đông, nước Lào ở phía tây.

Địa bàn thuộc vùng núi cao phía bắc Hướng Hóa — nơi tư liệu huyện mô tả có độ dốc lớn và độ cao phổ biến từ 900 đến 1.500 m — xen các thung lũng hẹp ven suối. Phần lớn diện tích là rừng và đất đồi núi; đất canh tác ít, rải theo các bãi ven khe.

Tư liệu về khí hậu Hướng Hóa xếp Hướng Lập, Hướng Việt cùng Hướng Sơn, Hướng Linh vào tiểu vùng khí hậu Đông Trường Sơn: chịu ảnh hưởng rõ của gió mùa đông bắc vào mùa lạnh, nắng nóng và gió tây nam khô nóng vào mùa hè, nhiệt độ bình quân năm khoảng 24,9°C.

Lịch sử

Khảo cổ học ghi nhận trên đất Hướng Lập và Hướng Linh (nay thuộc xã Hướng Phùng) các di chỉ – xưởng chế tác công cụ đá Cù Bai, Tà Păng, Sê Pu, Bản Rạc, Bản Hong, thuộc thời đại đồ đá mới – sơ kỳ kim khí. Theo tư liệu huyện Hướng Hóa, đây là nơi một bộ phận người nguyên thủy khá đông từng cư trú, có giao lưu theo con đường xuyên sơn nối miền biển với miền rừng. Tên thôn Cù Bai và Sê Pu – Tà Păng ngày nay vẫn giữ tên các di chỉ ấy.

Thời chống Pháp, Hướng Lập và Hướng Việt thuộc khu vực bắc Đường 9 của huyện Hướng Hóa. Trước năm 1977, xã Hướng Lập thuộc huyện Vĩnh Linh. Các mốc hành chính chính:

• 11/3/1977 — chuyển xã Hướng Lập từ huyện Vĩnh Linh về huyện Hướng Hóa (tỉnh Bình Trị Thiên).
• 30/6/1989 — tái lập tỉnh Quảng Trị.
• 2/1/2004 — lập xã Hướng Việt trên cơ sở 6.520 ha diện tích tự nhiên và 1.208 nhân khẩu của xã Hướng Lập.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Hướng Việt và Hướng Lập thành xã Hướng Lập, hoạt động từ 1/7/2025.

Trước sắp xếp, xã Hướng Lập cũ gồm các thôn A Xóc – Cha Lỳ, Cù Bai, Cựp – Cuôi, Sê Pu – Tà Păng và Tri.

Dân cư – xã hội

Với 3.539 người trên gần 220 km², Hướng Lập là xã có dân số ít nhất vùng Hướng Hóa cũ. Cộng đồng chủ yếu là người Bru – Vân Kiều, dân tộc có địa bàn cư trú tập trung nhất ở miền núi Quảng Trị (theo Tổng điều tra 2019, khoảng 69.800 người Bru – Vân Kiều sống ở Quảng Trị cũ, gần ba phần tư số người của dân tộc này cả nước). Người Vân Kiều ở đây gắn với rẫy, rừng và các bản nhỏ cách nhau nhiều cây số đường núi.

Vị trí xa trung tâm, địa hình chia cắt khiến hạ tầng giáo dục, y tế ở mức cơ bản; các bản dựa vào tuyến đường Hồ Chí Minh để đi lại xuống Khe Sanh. Đồn biên phòng và các lực lượng giữ biên giới là một phần quen thuộc của đời sống xã biên.

Kinh tế

Kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp: trồng lúa rẫy, ngô, sắn, chuối trên đất dốc, chăn nuôi gia súc thả đồi và trồng, bảo vệ rừng. Đây là mô hình chung của các xã vùng cao phía bắc Hướng Hóa, nơi đất bằng ít và giao thông khó. Cà phê — cây chủ lực của Hướng Hóa — tập trung chủ yếu ở các xã phía nam như Khe Sanh, Hướng Phùng, không phải thế mạnh của Hướng Lập.

Rừng tự nhiên và rừng trồng chiếm phần lớn diện tích, nên trồng và bảo vệ rừng là một phần đáng kể của sinh kế.

Văn hóa

Di sản đáng kể nhất của Hướng Lập là cụm di chỉ khảo cổ Cù Bai, Tà Păng, Sê Pu — chứng tích của các xưởng chế tác công cụ đá thời tiền sử trên vùng núi Quảng Trị.

Văn hóa Bru – Vân Kiều hiện diện trong nhà sàn, cồng chiêng, dân ca, các nghi lễ gắn với mùa rẫy và rừng thiêng. Người Vân Kiều tổ chức cộng đồng theo bản (vil), đứng đầu là người có uy tín được dân bản tin cậy. Sau Cách mạng tháng Tám, nhiều người Vân Kiều mang họ Hồ để ghi nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh — một nét quen thuộc trong tên người ở các bản miền tây Quảng Trị.

Giao thông

Trục chính là đường Hồ Chí Minh nhánh tây, đoạn từ Khe Sanh đi lên Hướng Lập. Các bản nối với trục này bằng đường liên thôn, nhiều đoạn bị chia cắt vào mùa mưa.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi “thôn…, xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị”. Người dân thôn thuộc xã Hướng Việt cũ cũng ghi xã Hướng Lập. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Hướng Lập (cũ).

Bản đồ Xã Hướng Lập

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hướng Lập được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hướng Hóa trước đây

• Xã A Dơi 11.058
• Xã Hướng Phùng 12.029
• Xã Khe Sanh 27.615
• Xã Lao Bảo 23.459
• Xã Lìa 14.375
• Xã Tân Lập 14.418