Xã Trường Ninh

Tổng quan

Trường Ninh là một xã của tỉnh Quảng Trị, ở phía nam vùng Quảng Ninh cũ (tỉnh Quảng Bình), trên dải đồng bằng và gò thấp giữa sông Long Đại và sông Kiến Giang. Đây là quê của Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh — người xác lập chủ quyền vùng Đồng Nai – Gia Định năm 1698 — và là nơi có hai trong tám làng “Bát danh hương” của Quảng Bình: Cổ Hiền và Kim Nại.

Xã rộng 71,92 km², dân số 35.614 người, mật độ khoảng 495 người/km² — cao nhất trong bốn xã của huyện Quảng Ninh cũ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Xuân Ninh cũ.

Trường Ninh còn là điểm nút giao thông: đường cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ có điểm đầu thuộc địa phận xã, và Quốc lộ 9B cắt đường Hồ Chí Minh nhánh đông tại ngã ba Vạn Ninh. Cùng vùng Quảng Ninh cũ có các xã Quảng Ninh, Ninh Châu và Trường Sơn.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: “Trường Ninh” không trùng tên xã cũ nào trong bốn xã hợp thành (Vạn Ninh, An Ninh, Xuân Ninh, Hiền Ninh). Phần “Ninh” rõ ràng là yếu tố chung của cả bốn xã — và của gần như mọi xã thuộc huyện Quảng Ninh cũ — nên giữ lại để tên mới vẫn nhận ra là đất Quảng Ninh. Lý do chọn chữ “Trường” thì chưa tra được văn bản giải thích (tờ trình, đề án của tỉnh); bài không suy đoán.

Hán Việt: “Ninh” là 寧 — yên ổn, bình an, chữ của tên huyện Quảng Ninh (廣寧). Âm “trường” thường gặp với hai chữ: 長 (dài, lâu bền) và 場 (bãi, nơi chốn). Nếu hiểu theo chữ 長 — chữ hay dùng trong tên đất mang ý chúc tụng — thì “Trường Ninh” là “yên ổn lâu dài”; đây là cách hiểu thông thường, không phải chữ Hán đã được văn bản xác nhận, nên khóa chữ Hán của bài để trống.

Tên làng trong xã giữ nhiều dấu tích xưa. Wikipedia liệt kê 16 thôn hiện nay: Hiền Ninh, Xuân Ninh, An Ninh, Vạn Ninh, Cổ Hiền, Đồng Tư, Long Đại, Kim Nại, Hoành Vinh, Thống Nhất (còn gọi Gia Cốc hay Phúc Lương), Vạn Hải, Vạn Sơn, Đại Phúc, Xuân Dục, Phúc Tân, Lộc Long — trước đợt sáp nhập thôn có 32 thôn. Tên thôn Xuân Dục gợi lại lũy Trường Dục thời Trịnh – Nguyễn chạy qua các làng Trường Dục, Xuân Dục, Cổ Hiền.

Trùng tên: tên Trường Ninh không trùng với xã phường nào ở tỉnh khác sau 1/7/2025.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Trường Ninh giáp xã Quảng Ninh và sông Kiến Giang ở phía bắc; Kim Ngân và Lệ Ninh ở phía nam; Ninh Châu và Cam Hồng ở phía đông; Trường Sơn ở phía tây.

Địa bàn chuyển từ đồng bằng ven sông lên vùng gò đồi phía tây. Sông Long Đại — sông chính của huyện Quảng Ninh cũ — chảy qua vùng này (một thôn của xã mang tên Long Đại); Wikipedia nhắc vết tích Lũy Thầy còn dọc bờ nam sông Kiến Giang đoạn qua xã Hiền Ninh cũ. Vùng gò đồi Quảng Ninh, theo tư liệu tổng quan của tỉnh, thuận cho cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả.

Lịch sử

Quê Nguyễn Hữu Cảnh: Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700), con thứ ba của danh tướng Nguyễn Hữu Dật, sinh tại thôn Phước Long, xã Chương Tín, huyện Phong Lộc — Wikipedia ghi nay là xã Trường Ninh; bài về xã Trường Ninh nói làng Phúc Tín thuộc thôn Đại Phúc là quê ông. Năm 1698 ông lấy đất Nông Nại đặt phủ Gia Định, lập dinh Trấn Biên và Phiên Trấn, chiêu mộ lưu dân từ châu Bố Chính vào khai khẩn.

Lũy Trường Dục (1630–1631), một phần của Lũy Thầy do Đào Duy Từ chỉ huy, khởi từ núi Thần Đinh (chùa Non) men theo bờ sông Long Đại qua các làng Trường Dục, Xuân Dục, Cổ Hiền rồi vòng xuống Bình Thôn, Quảng Xá; lũy đắp bằng đất sét, dài khoảng 10 km.

• Thời chống Mỹ — Wikipedia ghi di tích cụm chỉ huy Đoàn 559 ở Hiền Ninh là di tích cấp quốc gia thuộc hệ thống đường Hồ Chí Minh; ngoài ra có di tích Tiếng bom Lộc Long được tỉnh ra quyết định bảo vệ (Lộc Long là tên một thôn của xã).
• Sau 1975 — An Ninh, Hiền Ninh, Vạn Ninh, Xuân Ninh là xã của huyện Quảng Ninh (tỉnh Bình Trị Thiên); 1977–1990 thuộc huyện Lệ Ninh; từ 1990 về lại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ bốn xã thành xã Trường Ninh, hoạt động từ 1/7/2025.
• 19/8/2025 — đường cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ (65,5 km, khởi công 1/1/2023) thông xe.

Dân cư – xã hội

Hơn 35,6 nghìn người, chủ yếu là người Kinh, sống trong 16 thôn. Các làng Cổ Hiền, Kim Nại thuộc “Bát danh hương” — nhóm tám làng mà người Quảng Bình xưa truyền tụng là đất văn vật, có truyền thống học hành.

Wikipedia nêu một số người quê ở đây: Trương Thị Mai (sinh 1958), nhà lãnh đạo; Trung tướng Trương Đình Thanh (nguyên Tư lệnh Quân khu 4); Trần Công Thuật (nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình); họa sĩ, nhà điêu khắc, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Duy Ứng.

Kinh tế

Nông nghiệp lúa nước trên đồng bằng ven sông là nền tảng; phần gò đồi phía tây trồng cây lâu năm và cây ăn quả. Đặc sản nổi tiếng nhất mang tên đất này là cam mật Hiền Ninh, có trong danh sách đặc sản Quảng Bình. Vị trí điểm đầu cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ, nối với cao tốc Bùng – Vạn Ninh, cùng Quốc lộ 9B và đường Hồ Chí Minh nhánh đông, đặt Trường Ninh trên các trục vận tải Bắc – Nam quan trọng của tỉnh.

Văn hóa

Nhà thờ Nguyễn Hữu Cảnh ở thôn Đại Phúc là điểm tưởng niệm quan trọng nhất của xã. Wikipedia (bài xã Trường Ninh) ghi nhà thờ được công nhận di tích cấp quốc gia, trong khi danh mục di tích trong bài tỉnh Quảng Bình xếp “Nhà thờ Vĩnh An hầu Nguyễn Hữu Cảnh (Quảng Ninh)” vào nhóm di tích do UBND tỉnh ra quyết định bảo vệ; cấp xếp hạng cần đối chiếu thêm với quyết định chính thức.

Các làng “Bát danh hương” Cổ Hiền, Kim Nại; vết tích lũy Trường Dục (Lũy Thầy là di tích cấp quốc gia); cụm chỉ huy Đoàn 559 ở Hiền Ninh — là những dấu ấn của ba thời kỳ khác nhau trên cùng một vùng đất.

Giao thông

Đường cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ (thuộc cao tốc Bắc – Nam phía Đông) dài 65,5 km, có điểm đầu nối tiếp cao tốc Bùng – Vạn Ninh thuộc địa phận xã Trường Ninh, điểm cuối giao Quốc lộ 9 ở xã Hiếu Giang; giai đoạn đầu 4 làn xe, vận tốc tối đa 90 km/h, thông xe 19/8/2025. Quốc lộ 9B từ Quán Hàu cắt đường Hồ Chí Minh nhánh đông tại ngã ba Vạn Ninh rồi đi Tăng Ký (vùng Lệ Thủy cũ).

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: “…, xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị”. Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Xuân Ninh cũ. Giấy tờ ghi các xã Vạn Ninh, An Ninh, Xuân Ninh, Hiền Ninh (huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình) tương ứng với xã Trường Ninh hiện nay.

Bản đồ Xã Trường Ninh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Trường Ninh được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Quảng Ninh trước đây

• Xã Ninh Châu 30.098
• Xã Quảng Ninh 36.210
• Xã Trường Sơn 8.484