Xã Cam Hồng

Tổng quan

Cam Hồng là xã của tỉnh Quảng Trị, trải từ vùng đồng trũng hạ lưu sông Kiến Giang ra tới dải cồn cát và bờ Biển Đông, ở phía bắc vùng Lệ Thủy cũ. Bốn xã hợp thành có bốn sắc thái khác nhau: Cam Thủy, Thanh Thủy, Hồng Thủy là làng đồng bằng ven sông; Ngư Thủy Bắc là xã cát ven biển.

Xã rộng 87,89 km², dân số 26.663 người, mật độ khoảng 303 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Ngư Thủy Bắc cũ.

Cam Hồng là một trong bảy xã hình thành trên đất huyện Lệ Thủy cũ, cùng với Lệ Thủy, Lệ Ninh, Sen Ngư, Tân Mỹ, Trường Phú và Kim Ngân. Phía bắc xã là vùng Quảng Ninh cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: “Cam Hồng” là tên ghép mới, lấy chữ đầu của hai trong bốn xã cũ — Cam Thủy và Hồng Thủy — rồi bỏ chữ “Thủy” chung. Hai xã còn lại, Thanh Thủy và Ngư Thủy Bắc, không có mặt trong tên. Cách ghép này lặp lại ở nhiều xã mới của vùng Lệ Thủy (Sen Ngư, Tân Mỹ, Trường Phú, Kim Ngân), vì các xã cũ của huyện gần như đều mang đuôi “Thủy” giống nhau, chỉ khác nhau ở chữ đầu.

Về nghĩa từng chữ: âm “cam” trong Hán Việt ứng với nhiều chữ; chữ hay gặp trong địa danh là 甘 (ngọt, ngon lành, như cam lộ, cam tuyền — suối ngọt). Âm “hồng” có thể là 紅 (màu đỏ) hoặc 洪 (lớn, rộng, cũng có nghĩa nước lớn). Chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán của hai tên xã Cam Thủy, Hồng Thủy, nên ở đây không khẳng định chữ nào; cũng có khả năng “Cam” chỉ là tên đặt theo kiểu ghép chữ của thời kỳ lập xã mới, không gắn với nghĩa Hán. Vì vậy khóa chữ Hán của bài để trống.

Tên làng xưa trên đất này: theo danh mục làng trước năm 1945 của tổng Thủy Liên (chép lại trên Wikipedia), làng Hòa Luật Đông, tên Nôm là Hòa Đông, nay thuộc Cam Thủy. Tổng Thủy Liên thế kỷ XVIII gồm các xã Thủy Liên Thượng, Thủy Liên Hạ, Hòa Luật, Thượng Luật, Trung Luật, Liêm Luật…

Xã Ngư Thủy Bắc có lịch sử tên riêng: năm 1983 xã Ngư Thủy được chia thành ba xã Ngư Hòa, Hải Thủy và Ngư Thủy; ngày 2/1/2004 ba xã đổi tên thành Ngư Thủy Bắc, Ngư Thủy Trung, Ngư Thủy Nam. Ngư Thủy Bắc (tức Ngư Hòa cũ) nay về Cam Hồng, còn phần Ngư Thủy (Trung + Nam) về xã Sen Ngư.

Trùng tên: trong danh mục xã phường sau 1/7/2025, tên Cam Hồng không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Cam Hồng giáp xã Ninh Châu ở phía bắc; Lệ Thủy và Tân Mỹ ở phía nam; Sen Ngư và Biển Đông ở phía đông; Trường Ninh và Lệ Ninh ở phía tây.

Xã gồm hai dải địa hình khác nhau. Phía tây là đồng trũng ven sông Kiến Giang: Hồng Thủy nằm ở hữu ngạn đoạn hạ lưu, nơi sông sắp rời đồng trũng Lệ Thủy, mở rộng ra và chảy qua phá Hạc Hải rồi vào vùng Quảng Ninh. Phía đông là dải cồn cát trắng chạy dọc bờ biển — đặc điểm chung của vùng ven biển Lệ Thủy cũ (khoảng 30 km bờ biển theo Wikipedia). Vùng trũng thường ngập khi lũ cuối năm, vùng cát chịu gió mùa đông bắc và nắng nóng mùa hè.

Lịch sử

• Thế kỷ XVIII — đất này thuộc tổng Thủy Liên, huyện Lệ Thủy, phủ Quảng Bình, xứ Thuận Hóa (theo Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn).
• Tháng 8/1970 — theo lịch sử Trường Đại học Quảng Bình, một trường sư phạm tiền thân của trường này được chuyển về xã Hồng Thủy để vừa học vừa sản xuất (trồng cói lác); kế hoạch không khả thi nên trường lại chuyển lên vùng đồi Phú Định (Bố Trạch).
• Sau 1975 — Cam Thủy, Thanh Thủy, Hồng Thủy và Ngư Thủy là các xã của huyện Lệ Thủy, tỉnh Bình Trị Thiên; từ 11/3/1977 thuộc huyện Lệ Ninh.
• 6/1/1983 — chia xã Ngư Thủy thành Ngư Hòa, Hải Thủy và Ngư Thủy.
• 29/9/1990 — tái lập huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.
• 2/1/2004 — Ngư Hòa đổi tên thành Ngư Thủy Bắc.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ bốn xã Cam Thủy, Thanh Thủy, Hồng Thủy, Ngư Thủy Bắc thành xã Cam Hồng, hoạt động từ 1/7/2025, thuộc tỉnh Quảng Trị.

Dân cư – xã hội

Dân cư là người Kinh, phân bố theo hai kiểu: làng nông nghiệp lâu đời ven Kiến Giang (Cam Thủy, Thanh Thủy, Hồng Thủy) và làng ven biển trên đất cát (Ngư Thủy Bắc). Mật độ khoảng 303 người/km² — thấp hơn vùng trung tâm Kiến Giang vì một phần lớn diện tích là cồn cát và đất trũng.

Ở Thanh Thủy có Trường THCS và THPT Dương Văn An, mang tên vị Tiến sĩ thời Mạc quê Lệ Thủy. Mỗi xã cũ có trường tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế riêng; sau sáp nhập các cơ sở này tiếp tục hoạt động trong xã mới.

Kinh tế

Kinh tế dựa vào lúa nước trên đồng trũng hạ lưu Kiến Giang — vùng mà tư liệu của tỉnh xếp vào dải đồng bằng Lệ Thủy – Quảng Ninh, đồng bằng lớn nhất phần Quảng Bình cũ và là vùng sản xuất lương thực trọng điểm. Trên vùng cát ven biển, canh tác hoa màu chịu hạn và các nghề gắn với biển. Wikipedia ghi nhận vùng biển Lệ Thủy có bãi cát trắng, nước sạch, và bãi tắm ở khu vực Ngư Thủy đã được đưa vào khai thác.

Các đặc sản mang tên chung của vùng Lệ Thủy như nhút tép, bánh gai, rượu sim cũng phổ biến ở các làng của Cam Hồng.

Văn hóa

Các làng ven Kiến Giang của Cam Hồng nằm trong không gian của hò khoan Lệ Thủy — lối hát đối đáp khi chèo đò, giã gạo, được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017 — và của lễ hội đua, bơi thuyền trên sông Kiến Giang ngày 2/9 (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019). Đội thuyền của các làng ven sông trong huyện cũ thường tham dự lễ hội này.

Dấu vết lịch sử đáng chú ý trên địa bàn là thời gian một trường sư phạm tiền thân của Trường Đại học Quảng Bình chuyển về Hồng Thủy năm 1970. Về đình, chùa, lăng miếu cụ thể của bốn xã cũ, các nguồn tra được hiện chưa nêu tên, nên bài chưa liệt kê.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025 ghi “…, xã Cam Hồng, tỉnh Quảng Trị”. Người dân bốn xã cũ (Cam Thủy, Thanh Thủy, Hồng Thủy, Ngư Thủy Bắc) làm thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã, đặt ở trụ sở xã Ngư Thủy Bắc cũ. Lưu ý: xã Ngư Thủy (Trung, Nam) cũ không thuộc Cam Hồng mà thuộc xã Sen Ngư.

Bản đồ Xã Cam Hồng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Cam Hồng được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lệ Thủy trước đây

• Xã Kim Ngân 9.776
• Xã Lệ Ninh 23.449
• Xã Lệ Thủy 49.460
• Xã Sen Ngư 21.158
• Xã Tân Mỹ 24.644
• Xã Trường Phú 21.206