Xã Tân Mỹ

Tổng quan

Tân Mỹ là một xã của tỉnh Quảng Trị, chiếm phần nam của đồng bằng Lệ Thủy, nơi sông Kiến Giang chảy qua làng Mỹ Trạch và tuyến đường sắt Bắc – Nam vượt sông trên cầu Mỹ Trạch. Phía nam xã giáp vùng Vĩnh Linh — trước năm 2025 đây là đường ranh giữa hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị.

Xã rộng 102,57 km², dân số 24.644 người, mật độ khoảng 240 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Dương Thủy cũ.

Tân Mỹ là một trong bảy xã của vùng Lệ Thủy cũ, cùng Lệ Thủy, Lệ Ninh, Cam Hồng, Sen Ngư, Trường Phú và Kim Ngân.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên ghép từ chữ đầu của hai xã cũ — Tân Thủy và Mỹ Thủy; Thái Thủy và Dương Thủy (nơi đặt trụ sở) không đi vào tên.

Chữ “Tân” có lai lịch rõ: theo Wikipedia, xã Tân Thủy được thành lập năm 1913 với tên Duy Tân — lấy theo niên hiệu của vua Duy Tân (維新, thường hiểu là “đổi mới, canh tân”) — gồm hai làng Trong (sau là Trung Lực) và Ngoài (sau là Mỹ Thổ). Đến năm 1975 xã đổi tên thành Tân Thủy, giữ lại chữ “Tân”. Như vậy “Tân” ở đây là 新 — mới, như trong tân thời, canh tân.

Chữ “Mỹ” thường được hiểu là 美 — đẹp, tốt. Trên đất Mỹ Thủy cũ có nhiều làng mang chữ này từ thời Nguyễn: Mỹ Trạch Thượng, Mỹ Trạch Hạ, ấp Mỹ Sơn (Thượng Lâm), đều thuộc tổng Mỹ Trạch (thế kỷ XVIII gọi là tổng An Trạch). Ghép lại, “Tân Mỹ” có thể hiểu là “mới và đẹp”. Mục từ Tân Mỹ trên từ điển Wiki Ngôn Ngữ cho thấy đây là tên xã rất phổ biến ở nhiều tỉnh.

Trùng tên: sau 1/7/2025 còn có xã Tân Mỹ (tỉnh Tuyên Quang) và phường Tân Mỹ (TP Hồ Chí Minh). Khi ghi địa chỉ nên kèm “tỉnh Quảng Trị”.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Tân Mỹ giáp xã Cam Hồng ở phía bắc; các xã Bến Quan và Vĩnh Linh ở phía nam; Sen Ngư ở phía đông; Lệ Thủy, Trường Phú và Kim Ngân ở phía tây.

Sông Kiến Giang chảy qua phần Mỹ Thủy cũ — Wikipedia xếp Mỹ Thủy vào nhóm xã hữu ngạn sông. Phần còn lại là đồng bằng xen gò thấp, chuyển dần lên vùng đồi về phía tây nam. Đồng bằng ven Kiến Giang thuộc dải đồng bằng Lệ Thủy – Quảng Ninh, đồng bằng lớn nhất phần Quảng Bình cũ.

Lịch sử

Gốc di dân sông Gianh: Wikipedia kể rằng cuối thế kỷ XVI – đầu thế kỷ XVII, khi sông Gianh thành giới tuyến Đàng Trong – Đàng Ngoài trong chiến tranh Trịnh – Nguyễn, một phần dân cư vùng sông Gianh di cư vào vùng Tân Thủy ngày nay khai hoang, lập đồn điền; người Tân Thủy ngày nay có nguồn gốc từ vùng ấy.

Hai tổng xưa: trước 1945, làng Trung Lực thuộc tổng Mỹ Trạch, làng Mỹ Thổ thuộc tổng Thủy Liên, phủ Phong Lộc. Các làng Mỹ Trạch Thượng, Mỹ Trạch Hạ, phường Thuận Trạch (làng Trạm), ấp Mỹ Sơn đều thuộc tổng Mỹ Trạch và nay thuộc Mỹ Thủy cũ.

• 1913 — lập xã Duy Tân (hai làng Trung Lực, Mỹ Thổ); địa giới cơ bản giữ đến nay.
• Thời Pháp thuộc — cầu đường sắt Mỹ Trạch là nơi xảy ra thảm sát Mỹ Trạch: dân làng bị quân Pháp đưa ra cầu xử bắn; tại đây còn “Bia căm hờn” ghi lại sự kiện.
• 1975 — xã Duy Tân đổi tên thành Tân Thủy; Tân Thủy, Thái Thủy, Dương Thủy, Mỹ Thủy là xã của huyện Lệ Thủy (tỉnh Bình Trị Thiên), từ 1977 thuộc huyện Lệ Ninh, từ 1990 trở lại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ bốn xã thành xã Tân Mỹ, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Khoảng 24,6 nghìn người, phần lớn là người Kinh, sống thành các làng nông nghiệp lâu đời. Nét riêng của Tân Thủy cũ là ký ức về gốc gác di dân từ vùng sông Gianh, được lưu trong lịch sử làng. Mỗi xã cũ có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế; học sinh THPT theo học các trường của vùng Lệ Thủy cũ.

Wikipedia liệt kê một số người quê ở đây: Nguyễn Hữu Hoài (nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình), Thiếu tướng Nguyễn Xuân Sang (nguyên Tư lệnh Binh đoàn 15, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Anh hùng Lao động), Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xuân Giang, và bà Nguyễn Thị Xuyên (1808–1885), cung phi của vua Thiệu Trị.

Kinh tế

Nông nghiệp lúa nước trên đồng bằng ven Kiến Giang là nền tảng; phía tây nam có đất gò đồi, nơi vùng Lệ Thủy cũ phát triển cây công nghiệp lâu năm như cao su, hồ tiêu và cây ăn quả theo tư liệu tổng quan của tỉnh. Tuyến đường sắt Bắc – Nam chạy qua địa bàn (cầu Mỹ Trạch). Sản vật chung của vùng như nhút tép, bánh gai, rượu sim Lệ Thủy cũng có mặt ở các làng trong xã.

Văn hóa

Miếu Mỹ Thổ – Trung Lực — hai làng hợp thành xã Duy Tân/Tân Thủy xưa — có tên trong danh mục di tích cấp quốc gia của tỉnh Quảng Bình cũ. Cùng với Bia căm hờn ở cầu Mỹ Trạch, đây là hai dấu tích lịch sử tiêu biểu của xã.

Các làng ven Kiến Giang ở Mỹ Thủy cũ chung không gian hò khoan Lệ Thủy (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017) và lễ hội đua, bơi thuyền trên sông Kiến Giang ngày 2/9 (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019).

Giao thông

Đường sắt Bắc – Nam qua xã và vượt sông Kiến Giang tại cầu Mỹ Trạch. Các tuyến đường liên xã nối Tân Mỹ với trung tâm xã Lệ Thủy (thị trấn Kiến Giang cũ) ở phía tây bắc và với vùng Vĩnh Linh ở phía nam.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: “…, xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị”. Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Dương Thủy cũ. Do có xã Tân Mỹ ở Tuyên Quang và phường Tân Mỹ ở TP Hồ Chí Minh, không nên bỏ tên tỉnh khi ghi địa chỉ.

Bản đồ Xã Tân Mỹ

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Mỹ được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lệ Thủy trước đây

• Xã Cam Hồng 26.663
• Xã Kim Ngân 9.776
• Xã Lệ Ninh 23.449
• Xã Lệ Thủy 49.460
• Xã Sen Ngư 21.158
• Xã Trường Phú 21.206