Xã Lệ Ninh

Tổng quan

Lệ Ninh là một xã của tỉnh Quảng Trị, nằm ở rìa tây đồng bằng Lệ Thủy, nơi đồng ruộng bắt đầu chuyển lên vùng gò đồi chân dãy Trường Sơn. Lõi của xã là thị trấn Nông trường Lệ Ninh cũ — một khu dân cư hình thành quanh nông trường quốc doanh từ những năm 1960 — cùng hai xã nông nghiệp Sơn Thủy và Hoa Thủy.

Xã rộng 56,32 km², có 23.449 người, mật độ khoảng 416 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở thị trấn Nông trường Lệ Ninh cũ. Đường Hồ Chí Minh chạy qua địa bàn, khiến Lệ Ninh là cửa ngõ phía tây của vùng Lệ Thủy cũ.

Cùng nhóm huyện Lệ Thủy cũ còn có các xã Lệ Thủy, Cam Hồng, Sen Ngư, Tân Mỹ, Trường Phú và Kim Ngân.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên của thị trấn Nông trường Lệ Ninh, đơn vị lớn nhất và là nơi đặt trụ sở trong ba đơn vị hợp thành. Tên đó lại bắt nguồn từ Nông trường quốc doanh Lệ Ninh (tiền thân của Công ty Cổ phần Lệ Ninh), có trước cả thị trấn. Hai tên còn lại, Sơn Thủy và Hoa Thủy, không còn là tên đơn vị hành chính.

Phân tích Hán Việt: nếu đọc theo chữ Hán thông dụng trong địa danh, Lệ là 麗 — đẹp, thanh lịch, cũng là chữ đầu của tên huyện Lệ Thủy (麗水); Ninh là 寧 — yên ổn, bình an, như trong an ninh, khang ninh. Ghép lại có thể hiểu là “đẹp và yên bình”. Nhiều chữ Hán khác cũng đọc là “lệ” hay “ninh”, nên cách ghi 麗寧 ở đây là cách đọc theo nghĩa thông thường của địa danh, chưa tìm thấy văn bản gốc ghi chữ Hán của tên nông trường.

Một tên, hai lớp nghĩa lịch sử: “Lệ Ninh” còn là tên huyện tồn tại từ 11/3/1977 đến 29/9/1990, khi hai huyện Lệ Thủy và Quảng Ninh hợp nhất — tên huyện khi ấy ghép rõ ràng từ chữ “Lệ” của Lệ Thủy và chữ “Ninh” của Quảng Ninh. Trong giai đoạn đầu, thị trấn Nông trường Lệ Ninh còn là huyện lỵ tạm thời của huyện Lệ Ninh. Việc nông trường mang tên Lệ Ninh từ trước năm 1977 có cùng cách ghép hay không thì chưa tra được nguồn giải thích, nên không suy đoán ở đây.

Dễ nhầm: xã Lệ Ninh khác hẳn huyện Lệ Ninh (đã giải thể năm 1990) và khác Công ty Cổ phần Lệ Ninh (doanh nghiệp). Trong danh mục xã phường sau 1/7/2025, tên Lệ Ninh không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Lệ Ninh giáp xã Trường Ninh ở phía bắc, Trường Phú ở phía nam, Cam Hồng và Lệ Thủy ở phía đông, Kim Ngân ở phía tây.

Địa hình chuyển tiếp: phía đông là ruộng thấp nối với đồng bằng Kiến Giang, phía tây là đồi thấp. Tư liệu tổng quan của tỉnh cho biết dải gò đồi ở phần Quảng Bình cũ — trong đó có Lệ Thủy — là vùng phát triển cây công nghiệp lâu năm như cao su, hồ tiêu và cây ăn quả. Vùng xã Sơn Thủy cũ là đầu nguồn sông Cẩm Ly: Wikipedia, khi viết về quê ngoại Đại tướng Võ Nguyên Giáp, mô tả thôn Mỹ Đức (xã Sơn Thủy) là “đầu nguồn sông Cẩm Ly, một vùng sơn cước, dưới dãy Trường Sơn”. Sông Cẩm Ly chảy về hướng đông và đổ vào sông Kiến Giang ở ngã ba Phú Thọ.

Lịch sử

• Những năm 1960 — Nông trường quốc doanh Lệ Ninh hoạt động ở vùng đồi phía tây Lệ Thủy. Theo Wikipedia, đây từng là nơi tập kết quân lương, bộ đội để chuyển vào miền Nam, nơi đóng Binh trạm 16 của Đoàn 559 (bộ đội Trường Sơn).
• 6/8/1966 — thành lập thị trấn Nông trường Lệ Ninh thuộc huyện Lệ Thủy, trên cơ sở khu dân cư tập trung của nông trường. Đây là mô hình “thị trấn nông trường” của miền Bắc thời kỳ đó.
• Sau 1975 — Lệ Thủy gồm thị trấn nông trường Lệ Ninh và 22 xã, trong đó có Sơn Thủy và Hoa Thủy.
• 11/3/1977 — hợp nhất Lệ Thủy với Quảng Ninh thành huyện Lệ Ninh; thị trấn Nông trường Lệ Ninh là huyện lỵ tạm thời cho tới khi lập thị trấn Kiến Giang năm 1986.
• 29/9/1990 — tách lại hai huyện; thị trấn Nông trường Lệ Ninh, Sơn Thủy, Hoa Thủy trở về huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ thị trấn Nông trường Lệ Ninh, xã Sơn Thủy và xã Hoa Thủy thành xã Lệ Ninh, hoạt động từ 1/7/2025, thuộc tỉnh Quảng Trị.

Dân cư – xã hội

Dân cư Lệ Ninh có hai nguồn rõ rệt: các làng cổ của Sơn Thủy, Hoa Thủy (như thôn Lộc Xá, thôn Mỹ Đức được Wikipedia nhắc tên) và cộng đồng công nhân nông trường hình thành từ thập niên 1960, nhiều gia đình từ nơi khác đến. Mật độ khoảng 416 người/km², thấp hơn nhiều so với vùng trung tâm Kiến Giang nhưng cao hơn các xã miền núi phía tây.

Trên địa bàn thị trấn nông trường cũ có Trường THPT Hoàng Hoa Thám, một trong các trường trung học phổ thông của huyện Lệ Thủy cũ. Chợ Lệ Ninh là nơi giao thương chính của xã.

Kinh tế

Wikipedia mô tả cơ cấu kinh tế của xã gồm nông nghiệp (cây công nghiệp), tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Gốc của kinh tế vùng là nông trường quốc doanh, nay là Công ty Cổ phần Lệ Ninh; vùng gò đồi phía tây Lệ Thủy là địa bàn trồng cây công nghiệp lâu năm như cao su và hồ tiêu. Phần đồng bằng của hai xã cũ Sơn Thủy, Hoa Thủy chủ yếu trồng lúa.

Đường Hồ Chí Minh đi qua địa bàn giúp vận chuyển nông sản và nối Lệ Ninh với các xã phía bắc (vùng Quảng Ninh cũ) và phía nam (vùng Vĩnh Linh cũ).

Văn hóa

Lệ Ninh nằm trong không gian văn hóa của vùng Lệ Thủy: hò khoan Lệ Thủy (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ 2017) và lễ hội đua thuyền ngày 2/9 trên sông Kiến Giang là sinh hoạt chung của cả vùng. Gắn riêng với địa bàn xã là dấu ấn của tuyến đường Trường Sơn: Binh trạm 16 của Đoàn 559 từng đóng tại khu vực nông trường.

Wikipedia liệt kê một số người quê ở đây: Nguyễn Tư Thoan (1920–1989), Bí thư Tỉnh ủy Quảng Bình giai đoạn 1959–1974; Thiếu tướng Công an Võ Văn Đủ; Hồ An Phong, sinh ở thôn Lộc Xá, xã Sơn Thủy; và đại tá Bùi Dzinh. Theo tiểu sử Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông ngoại của Đại tướng là người thôn Mỹ Đức, xã Sơn Thủy, từng tham gia phong trào Văn Thân và Cần Vương.

Hành chính

Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi “…, xã Lệ Ninh, tỉnh Quảng Trị”. Cụm từ “thị trấn Nông trường Lệ Ninh, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình” trên giấy tờ cũ tương ứng với một phần của xã Lệ Ninh hiện nay. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở thị trấn Nông trường Lệ Ninh cũ.

Bản đồ Xã Lệ Ninh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Lệ Ninh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lệ Thủy trước đây

• Xã Cam Hồng 26.663
• Xã Kim Ngân 9.776
• Xã Lệ Thủy 49.460
• Xã Sen Ngư 21.158
• Xã Tân Mỹ 24.644
• Xã Trường Phú 21.206