Xã Trường Phú

Tổng quan

Trường Phú là xã của tỉnh Quảng Trị, nằm ở phía tây nam vùng Lệ Thủy cũ, nơi các khe suối từ núi phía tây hợp lại thành sông Kiến Giang. Theo Wikipedia, sông hình thành từ các nguồn sông suối vùng núi tây nam Lệ Thủy đổ về phường Luật Sơn thuộc xã Trường Thủy cũ, rồi chảy qua Trường Thủy, Mai Thủy trước khi xuống đồng bằng.

Xã rộng 97,18 km², dân số 21.206 người, mật độ khoảng 218 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Mai Thủy cũ.

Gắn với Trường Phú là tên tuổi Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh: lăng mộ của vị tướng mở cõi phương Nam nằm trên đất Lệ Thủy cũ và được Wikipedia ghi ở xã này. Cùng vùng Lệ Thủy cũ còn có các xã Lệ Thủy, Lệ Ninh, Cam Hồng, Sen Ngư, Tân Mỹ và Kim Ngân.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: “Trường Phú” ghép chữ đầu của hai trong ba xã cũ — Trường Thủy và Phú Thủy. Mai Thủy, xã ở giữa và là nơi đặt trụ sở, không có mặt trong tên.

Hán Việt: âm “trường” có hai chữ hay gặp: 長 (dài, lâu bền — như trường thọ, trường tồn) và 場 (bãi, nơi chốn — như quảng trường). Trong địa danh mang ý chúc tụng, chữ 長 thường được dùng hơn. “Phú” là 富 — giàu có, đầy đủ. Ghép lại, tên có thể hiểu là “giàu có lâu dài”. Chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán của hai tên xã Trường Thủy, Phú Thủy, nên cách ghi 長富 là cách hiểu thông thường, không phải chứng cứ văn bản.

Tên làng xưa: đất ba xã cũ là nơi có nhiều làng mang tên từ thời Lê – Nguyễn. Theo danh mục làng trước 1945 chép trên Wikipedia: làng Thạch Bàn Thượng (chợ Thẹc), Quy Trình, Văn Xá, Phú Hòa, Phú Kỳ nay thuộc Phú Thủy; Mai Xá Thượng, Lệ Xá (Kẻ Lê), Châu Xá (Kẻ Châu) thuộc Mai Thủy. Nhiều làng trong số này vốn thuộc tổng An Lại của huyện Khang Lộc (Phong Lộc), sau nhập vào Lệ Thủy thành tổng Xuân Lai; số khác thuộc tổng Mỹ Lộc.

Trùng tên: tên Trường Phú không trùng với xã phường nào ở tỉnh khác sau 1/7/2025.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Trường Phú giáp các xã Lệ Ninh và Lệ Thủy ở phía bắc, Kim Ngân ở phía tây và phía nam, Tân Mỹ ở phía đông.

Xã nằm ở bậc chuyển từ vùng đồi tây nam xuống đồng bằng. Sông Kiến Giang sau khi thành dòng ở Luật Sơn chảy theo hướng nam – bắc rồi tây nam – đông bắc; Wikipedia xếp Trường Thủy, Mai Thủy vào nhóm xã tả ngạn đoạn thượng nguồn. Văn Thủy (từng là xã riêng 1994–2020, nay thuộc Trường Thủy cũ) nằm ở hữu ngạn. Ở thượng nguồn có đập An Mã, được Wikipedia nhắc là công trình giúp khống chế lũ cho đồng bằng Kiến Giang (vị trí cụ thể của đập chưa đối chiếu được với địa giới xã).

Lịch sử

• Thế kỷ XVII–XVIII — đất này thuộc các tổng của huyện Lệ Thủy và huyện Khang Lộc, phủ Quảng Bình, xứ Thuận Hóa; tổng An Lại về sau nhập vào Lệ Thủy, đổi tên Xuân Lai.
• Sau 1975 — Trường Thủy, Mai Thủy, Phú Thủy là các xã của huyện Lệ Thủy (tỉnh Bình Trị Thiên); 1977–1990 thuộc huyện Lệ Ninh.
• 1/8/1994 — lập xã Văn Thủy trên cơ sở 1.514 ha diện tích tự nhiên và 3.168 nhân khẩu của xã Trường Thủy.
• 1/2/2020 — Nghị quyết 862/NQ-UBTVQH14 nhập Văn Thủy trở lại Trường Thủy.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Trường Thủy, Mai Thủy, Phú Thủy thành xã Trường Phú, hoạt động từ 1/7/2025, thuộc tỉnh Quảng Trị.

Trong kháng chiến chống Mỹ, khu vực có ngã tư Thạch Bàn — một điểm trên hệ thống đường Hồ Chí Minh được tỉnh Quảng Bình ra quyết định bảo vệ như di tích (làng Thạch Bàn thuộc Phú Thủy cũ).

Dân cư – xã hội

Khoảng 21 nghìn người, chủ yếu người Kinh, cư trú trong các làng cổ dọc thượng lưu Kiến Giang và ven đường liên xã. Nhiều làng mang hậu tố “Xá” (Mai Xá, Lệ Xá, Châu Xá, Văn Xá), đều đã có tên trong danh mục làng trước năm 1945. Mỗi xã cũ có trường học các cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trạm y tế.

Wikipedia nêu một số người quê ở đây: Trung tướng Nguyễn Đức Hải (nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng, nguyên Tư lệnh Quân đoàn 3), kiến trúc sư Võ Trọng Nghĩa, và kỹ sư giao thông, chính trị gia Lê Dung (1907–1984).

Kinh tế

Nông nghiệp là chính: lúa nước trên các cánh đồng ven Kiến Giang, cây màu và cây lâu năm trên đất gò đồi phía tây. Tư liệu tổng quan của tỉnh xếp vùng gò đồi Lệ Thủy vào dải đất trồng cây công nghiệp lâu năm như cao su, hồ tiêu và cây ăn quả. Chợ Thẹc (làng Thạch Bàn Thượng) là tên chợ quê đã có trong danh mục làng xưa.

Văn hóa

Lăng mộ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700) là di tích cấp quốc gia trong danh mục di tích tỉnh Quảng Bình cũ (ghi “Lệ Thủy”). Bài Wikipedia về ông nói nhân dân Quảng Bình đã tôn tạo khu lăng mộ tại Thác Ro, huyện Lệ Thủy; bài về xã Trường Phú xếp lăng vào di tích của xã. Nguyễn Hữu Cảnh sinh ở vùng Quảng Ninh cũ (nay xã Trường Ninh), năm 1698 xác lập chủ quyền vùng Đồng Nai – Gia Định, lập dinh Trấn Biên, Phiên Trấn và chiêu mộ lưu dân từ châu Bố Chính vào khai khẩn. Ông mất năm 1700.

Các làng ven sông chung không gian hò khoan Lệ Thủy (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017) và lễ hội đua, bơi thuyền trên sông Kiến Giang ngày 2/9 (di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019).

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: “…, xã Trường Phú, tỉnh Quảng Trị”. Trụ sở xã ở trụ sở xã Mai Thủy cũ. Giấy tờ ghi “xã Văn Thủy, huyện Lệ Thủy” (giai đoạn 1994–2020) tương ứng với một phần xã Trường Phú hiện nay.

Bản đồ Xã Trường Phú

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Trường Phú được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lệ Thủy trước đây

• Xã Cam Hồng 26.663
• Xã Kim Ngân 9.776
• Xã Lệ Ninh 23.449
• Xã Lệ Thủy 49.460
• Xã Sen Ngư 21.158
• Xã Tân Mỹ 24.644