Mường Lầm là xã thuộc tỉnh Sơn La, nằm ở phía tây vùng Sông Mã cũ, giáp tỉnh Điện Biên; đây là một trong ba vùng gốc lập nên châu Sông Mã năm 1953. Xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Đứa Mòn và Mường Lầm. Diện tích 167,1 km², dân số 15.647 người.
Tổng quan
Mường Lầm là một xã của tỉnh Sơn La, ở rìa tây của vùng Sông Mã cũ, nơi sông Mã từ Điện Biên chảy sang đất Sơn La. Trong lịch sử hành chính, Mường Lầm có vị trí đặc biệt: là một trong ba vùng (cùng Sốp Cộp và Mường Hung) được ghép lại để lập châu Sông Mã năm 1953, và là nơi đặt trung tâm đầu tiên của châu, tại bản Lấu Ngày.
Xã có diện tích 167,1 km² và dân số 15.647 người, mật độ khoảng 94 người/km². Trụ sở xã đặt tại bản Mường Cang. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 27 bản, trong đó vẫn có các bản Đứa Mòn và Lấu Ngày.
Láng giềng: phía bắc là Bó Sinh và Co Mạ; phía nam là Púng Bánh; phía đông là Nậm Ty, Chiềng Sơ và Huổi Một; phía tây là tỉnh Điện Biên.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên một vùng mường. Xã mới giữ tên Mường Lầm. Dù xã Mường Lầm cũ chỉ rộng 33,12 km² (nhỏ hơn nhiều so với Đứa Mòn 133,98 km²), cái tên này có chiều sâu lịch sử hơn: Mường Lầm là tên một vùng mường của người Thái, thời Pháp thuộc thuộc Mường Muổi (Thuận Châu), và năm 1953 được nêu đích danh trong quyết định lập châu Sông Mã. Tên Đứa Mòn còn lại trong tên các bản Đứa Mòn, Đứa Luông.
Chữ “Mường”. “Mường” là từ gốc các ngôn ngữ Tai, tương ứng với mueang/muang: theo Wikipedia tiếng Anh, ban đầu là thị trấn có thành lũy cùng các bản phụ thuộc, sau chỉ các tiểu quốc, các vùng tự quản. Ở Tây Bắc Việt Nam, “mường” là đơn vị lãnh thổ truyền thống của người Thái, gồm nhiều bản. Âm này không có chữ Hán Việt (tra âm “mường”), và không liên quan đến dân tộc Mường.
Chữ “Lầm”. Âm “lầm” cũng không có chữ Hán Việt (tra âm “lầm”). Đây là yếu tố tiếng Thái được ghi bằng chữ Quốc ngữ; nó không mang nghĩa “nhầm lẫn” hay “bùn lầy” của từ “lầm” tiếng Việt. Nghĩa của yếu tố này chưa có nguồn giải thích thống nhất.
Trùng tên. Tên Mường Lầm không trùng với xã phường nào ở tỉnh khác trong danh mục sau 1/7/2025.
Địa lý
Mường Lầm nằm ở phía tây vùng Sông Mã cũ, giáp tỉnh Điện Biên. Phía đông xã là thung lũng sông Mã thuộc Chiềng Sơ và Sông Mã; dòng sông từ vùng Điện Biên Đông chảy sang đất Sơn La rồi xuôi về phía đông nam. Trong xã, thung lũng ven sông và ven các suối là nơi tập trung bản làng, ruộng nước; phần đất Đứa Mòn cũ rộng, chủ yếu là núi.
Địa hình theo kiểu chung của vùng: các dãy núi hướng tây bắc – đông nam xen thung lũng hẹp. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi; mùa khô có gió tây khô nóng, mùa mưa tập trung vào mùa hè.
Lịch sử
Trước năm 1953. Theo Wikipedia tiếng Việt, thời Pháp thuộc vùng Mường Lầm thuộc Mường Muổi, tức châu Thuận Châu.
Cái nôi của châu Sông Mã. Ngày 7/3/1953, Khu ủy Tây Bắc quyết định tách ba vùng Sốp Cộp (thuộc Điện Biên), Mường Lầm (thuộc Thuận Châu) và Mường Hung (thuộc Mai Sơn) để lập châu Sông Mã thuộc tỉnh Sơn La. Trung tâm châu lúc đầu đặt ở bản Lấu Ngày, xã Mường Lầm; tháng 3/1953 chuyển về khu cánh kiến (thuộc xã Nà Nghịu), và đầu năm 1976 chuyển về vị trí thị trấn Sông Mã sau này. Mường Lầm và Đứa Mòn đều có tên trong 24 xã đầu tiên của châu. Giữa năm 1962, châu đổi thành huyện.
Năm 2025. Trước sắp xếp, xã Mường Lầm rộng 33,12 km² với 6.291 người; xã Đứa Mòn rộng 133,98 km² với 9.356 người. Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ hai xã thành xã Mường Lầm, trực thuộc tỉnh Sơn La từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Dân số 15.647 người, sống trong 27 bản. Đứa Mòn cũ chiếm khoảng 80% diện tích và gần 60% dân số; Mường Lầm cũ nhỏ nhưng đông đúc hơn (khoảng 190 người/km²), tương ứng vùng thung lũng mường cổ. Chưa có số liệu dân tộc riêng của xã mới; vùng Sông Mã cũ có sáu dân tộc chính là Thái, Kinh, Mông, Xinh Mun, Khơ Mú, Kháng. Tên bản gần như toàn là tên Thái: Củ, Hịa, Hin Pẻn, Hua Thóng, Lốm Hỏm, Mường Nưa, Mường Tợ, Nà Tấu, Nộc Cốc, Phèn Sàng, Púng Báng, Tặng Sỏn, Trả Lảy…
Một thành phần dân cư đáng chú ý của vùng Sông Mã cũ là người Xinh Mun (còn gọi Puộc, Pụa). Tổng điều tra dân số 2009 ghi nhận 23.278 người Xinh Mun ở Việt Nam, khoảng 91,5% trong số đó sống ở Sơn La, chủ yếu tại các huyện biên giới như Sông Mã và Yên Châu. Tiếng Xinh Mun thuộc nhóm Khơ Mú của ngữ hệ Nam Á; sinh kế truyền thống là nương rẫy lúa nếp, ngô, cùng nghề đan lát. Nguồn phổ thông chưa cho biết số người Xinh Mun cụ thể ở xã Mường Lầm.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chủ đạo: lúa ruộng thung lũng, lúa nương, ngô; chăn nuôi trâu, bò, dê. Vùng Sông Mã cũ lấy nhãn và ngô làm hai cây trồng chính, có các mô hình chăn nuôi trang trại, bán công nghiệp.
Văn hóa
Mường Lầm là một vùng mường Thái cổ, nên các nếp văn hóa Thái — nhà sàn, cúng bản, các điệu xòe — là nền văn hóa chính. Nghệ thuật Xòe Thái của Sơn La và ba tỉnh Tây Bắc khác đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2021; trong đó điệu xòe vòng nắm tay thành vòng tròn là điệu phổ biến nhất trong các dịp cộng đồng. Bản Lấu Ngày, nơi đặt trụ sở đầu tiên của châu Sông Mã năm 1953, là một địa chỉ gắn với lịch sử địa phương, dù chưa được xếp hạng di tích.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025 ghi: “Bản …, xã Mường Lầm, tỉnh Sơn La”. Người dân hai xã Mường Lầm và Đứa Mòn cũ làm thủ tục tại UBND xã Mường Lầm (bản Mường Cang) hoặc qua Cổng dịch vụ công.
Bản đồ Xã Mường Lầm
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Mường Lầm được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đứa Mòn | Huyện Sông Mã | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Mường Lầm | Huyện Sông Mã | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Mường Lầm mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ xã Đứa Mòn và xã Mường Lầm của huyện Sông Mã cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Mường Lầm có nghĩa là gì?
“Mường” là từ gốc Tai chỉ một vùng, đơn vị lãnh thổ truyền thống gồm nhiều bản; “Lầm” là yếu tố tiếng Thái, nghĩa chưa có nguồn giải thích thống nhất. Đây không phải tên Hán Việt.
Vì sao Mường Lầm gắn với lịch sử huyện Sông Mã?
Năm 1953, vùng Mường Lầm (thuộc Thuận Châu) là một trong ba vùng được tách ra để lập châu Sông Mã; trung tâm châu lúc đầu đặt ở bản Lấu Ngày, xã Mường Lầm.
Diện tích và dân số xã Mường Lầm là bao nhiêu?
Diện tích 167,1 km², dân số 15.647 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Sông Mã trước đây
- Xã Bó Sinh 16.461
- Xã Chiềng Khoong 23.222
- Xã Chiềng Khương 18.712
- Xã Chiềng Sơ 17.145
- Xã Huổi Một 12.349
- Xã Mường Hung 24.613
- Xã Nậm Ty 16.679
- Xã Sông Mã 26.179
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới