Xã Đình Phong

Tổng quan

Sông Quây Sơn từ Quảng Tây chảy vào đất Việt Nam ngay tại Pò Peo, rồi uốn qua những cánh đồng lúa kẹp giữa núi đá vôi trước khi đổ xuống thác Bản Giốc. Đoạn sông ấy gần như trọn vẹn nằm trong xã Đình Phong — xã được lập ngày 1/7/2025 từ bốn xã cũ Ngọc Côn, Ngọc Khê, Phong Nặm và Đình Phong, tất cả thuộc huyện Trùng Khánh.

Xã rộng 113,77 km², có 10.778 người, mật độ khoảng 95 người/km². Trụ sở đặt tại xóm Đỏng Luông – Chi Choi. Cảnh quan Phong Nặm – Ngọc Côn được tỉnh Cao Bằng xếp vào nhóm danh thắng tiêu biểu của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, cùng thác Bản Giốc và động Ngườm Ngao ở xã láng giềng Đàm Thủy.

Đây cũng là quê của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu và là nơi gắn với tín ngưỡng thờ Hoàng Lục, vị tướng chống Tống thế kỷ XI.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới lấy lại tên xã Đình Phong cũ — một trong bốn xã hợp thành. Ba tên Ngọc Côn, Ngọc Khê, Phong Nặm thôi là tên xã nhưng vẫn là tên thung lũng, cánh đồng quen thuộc với khách du lịch. Văn bản sắp xếp năm 2025 không nêu lý do chọn tên.

Tên người hay tên chữ? Wikipedia tiếng Việt ghi tên xã Đình Phong được đặt theo tên một chiến sĩ cộng sản tham gia kháng chiến chống Pháp, nhưng không nêu người đó là ai và không dẫn nguồn. Trong cùng vùng, xã Chí Viễn (nay thuộc xã Đàm Thủy) mang bí danh của bí thư chi bộ đầu tiên huyện Trùng Khánh, theo Wikipedia.

Phân tích Hán Việt. Theo từ điển, âm đình có các chữ 亭 (đình, nhà trạm), 庭 (sân), 廷 (triều đình); âm phong có 風 (gió), 豐 (đầy đủ, sung túc), 峯 (đỉnh núi). Chưa có tài liệu cho biết chữ Hán của tên này, nên bài không gán một cách viết cụ thể.

Tên các xã cũ: Ngọc Khê trùng âm với địa cấp thị Ngọc Khê (玉溪) ở Vân Nam, Trung Quốc; chữ Hán của tên xã chưa có tài liệu. Ngọc Côn được tách lập từ Ngọc Khê năm 2007, giữ chữ “Ngọc”. Phong Nặm được báo chí viết cả “Phong Nặm” lẫn “Phong Nậm”; nghĩa của tên chưa có nguồn giải thích.

Không trùng tên: trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện nay chỉ Cao Bằng có xã Đình Phong.

Địa lý

Xã nằm ở góc đông bắc vùng Trùng Khánh cũ: phía bắc là biên giới Trung Quốc, phía đông và đông nam giáp xã Đàm Thủy, phía tây và tây nam giáp xã Trùng Khánh (theo Wikipedia tiếng Việt).

Sông Quây Sơn chảy qua xã theo hướng tây bắc – đông nam; trên dòng sông có thủy điện nhỏ Thông Cót. Hai bên sông là các cánh đồng lúa của Ngọc Côn, Ngọc Khê, Phong Nặm — khoảng tháng 9 và 10 lúa chín vàng, là thời điểm thung lũng đông khách nhất. Những ngọn núi được ghi tên gồm Chông Mu, Phia Lạng, Ta Mấn.

Phần đất còn lại là núi đá vôi dựng đứng xen thung lũng hẹp, đặc trưng địa hình karst của miền đông Cao Bằng. Khí hậu mát, mùa đông lạnh, nhiều sương sớm trên mặt sông.

Lịch sử

Vùng này thuộc châu Thượng Lang trong suốt thời phong kiến. Tài liệu của tỉnh Cao Bằng chép Hoàng Lục (còn gọi Hoàng Giáp) quê xã Đình Phong, là tù trưởng tập hợp dân chúng đánh quân Tống thế kỷ XI, được triều Lý phong “An Biên tướng quân Hoàng Lục đại vương”; sau khi mất, dân lập đền thờ ở làng Lũng Đính, châu Thượng Lang.

Thời Pháp, cửa khẩu Pò Peo được ghi thuộc xã Ngọc Khê, châu Thượng Lang — một trong các cửa khẩu biên giới của Cao Bằng từ cuối thế kỷ XIX.

• 8/10/1980 — Quyết định 332-CP giải thể xã Quang Thành; thôn Lũng Đính nhập vào xã Đình Phong.
• 13/12/2007 — lập xã Ngọc Côn từ 2.367,63 ha diện tích tự nhiên và 2.226 nhân khẩu của xã Ngọc Khê.
• 1/3/2020 — huyện Trùng Khánh nhận thêm phần lớn huyện Trà Lĩnh; bốn xã Đình Phong, Ngọc Côn, Ngọc Khê, Phong Nặm vẫn giữ nguyên địa giới.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp bốn xã thành xã Đình Phong, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 10.778 người, sống thành các xóm ven ruộng dọc sông Quây Sơn và trong các lũng núi. Tày và Nùng là hai dân tộc đông nhất Cao Bằng, chiếm lần lượt 40,84% và 29,81% dân số tỉnh; Anh hùng La Văn Cầu, người con của xã, là người Tày. Kỹ thuật trình tường đất sét trộn mật mía của người Tày được ghi nhận qua dấu tích kiến trúc đền Hoàng Lục.

Sau sắp xếp, UBND xã đặt tại xóm Đỏng Luông – Chi Choi, phục vụ cư dân bốn xã cũ.

Kinh tế

Lúa nước trên các cánh đồng ven sông là nền tảng, cùng ngô, đậu tương trên đất bãi và nương. Đình Phong và Ngọc Khê nằm trong vùng trồng hạt dẻ Trùng Khánh được chỉ dẫn địa lý; nghiên cứu năm 2016 liệt hai xã này trong nhóm tập trung nhiều dẻ nhất vùng.

Dưới lòng núi có quặng mangan — tài liệu nhắc mỏ Kha Moong ở xã cũ Đình Phong. Cửa khẩu Pò Peo (đối diện Nhạc Vu, Trung Quốc) được tài liệu tỉnh năm 2024 xếp trong ba cặp cửa khẩu phụ của Cao Bằng; cửa khẩu nằm ở bản Nà Han, cuối tỉnh lộ 211.

Du lịch nông nghiệp đang được tỉnh định hướng: ngành văn hóa – du lịch Cao Bằng đưa thung lũng Ngọc Côn vào tuyến kết nối với thác Bản Giốc, làng đá Khuổi Ky và khu di tích Pác Bó, lấy mùa lúa chín làm sản phẩm chính.

Văn hóa – di tích

Đền Hoàng Lục tại xã Đình Phong thờ An Biên tướng quân Hoàng Lục, được dân tôn làm thành hoàng. Hiện đền chỉ còn dấu tích kiến trúc; hệ thống sắc phong đang được phục dựng. Theo một nghiên cứu đăng năm 2026, lễ hội tổ chức theo lệ xuân – thu nhị kỳ (rằm tháng Giêng và sau vụ mùa), có tung còn, hát giao duyên, múa kỳ lân; lễ cầu an, cầu mùa do các cụ cao niên chủ trì với lễ vật gạo, rượu, gà, lợn.

Nhân vật: Anh hùng La Văn Cầu (tên thật Sầm Phúc Hướng), người Tày, quê xã Phong Nặm cũ. Trong trận Đông Khê năm 1950, ông bị thương dập nát cánh tay phải, nhờ đồng đội chặt bỏ để tiếp tục ôm bộc phá mở đường; năm 1952 được tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, là một trong bảy anh hùng đầu tiên được Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng. Câu chuyện của ông từng có trong sách giáo khoa tiểu học.

Giao thông

Tỉnh lộ 211 từ trung tâm xã Trùng Khánh chạy qua phía tây xã tới cửa khẩu Pò Peo ở bản Nà Han, quãng đường khoảng 22 km. Các đường liên xóm men theo sông Quây Sơn nối sang vùng Đàm Thủy.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Đình Phong, tỉnh Cao Bằng. Người dân bốn xã cũ Ngọc Côn, Ngọc Khê, Phong Nặm, Đình Phong làm thủ tục tại UBND xã Đình Phong (xóm Đỏng Luông – Chi Choi).

Bản đồ Xã Đình Phong

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đình Phong được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Trùng Khánh trước đây

• Xã Đàm Thủy 12.281
• Xã Đoài Dương 12.536
• Xã Quang Hán 6.918
• Xã Quang Trung 5.975
• Xã Trà Lĩnh 10.805
• Xã Trùng Khánh 17.849