Đoài Dương là xã thuộc tỉnh Cao Bằng, nằm ở phía nam vùng Trùng Khánh cũ trên tỉnh lộ 206 qua đèo Khau Liêu, quê của bánh khảo Thông Huề; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Trung Phúc, Cao Thăng và Đoài Dương. Diện tích 114,48 km², dân số 12.536 người.
Tổng quan
Ai đi từ trung tâm tỉnh lên thác Bản Giốc theo tỉnh lộ 206 đều qua xã Đoài Dương: con đường vượt đèo Khau Liêu, xuống thung lũng sông Bắc Vọng rồi qua phố chợ Thông Huề — nơi trụ sở xã đặt tại xóm Phố Thông Huề. Từ 1/7/2025, xã gồm ba xã cũ Trung Phúc, Cao Thăng và Đoài Dương của huyện Trùng Khánh.
Diện tích 114,48 km², dân số 12.536 người, mật độ khoảng 110 người/km² — đứng thứ hai trong vùng Trùng Khánh cũ về số dân, sau xã Trùng Khánh.
Hai thứ thường được nhắc khi nói về Đoài Dương là bánh khảo Thông Huề, đặc sản của huyện cũ, và quặng mangan ở các mỏ Thông Huề, Roọng Tháy. Xã không giáp biên giới, là vùng đệm nối Trùng Khánh với Quảng Hòa và Hạ Lang.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Đoài Dương — tên một xã đã hai lần xuất hiện trong lịch sử hành chính. Lần đầu là xã Đoài Dương trước năm 1964; năm đó xã bị chia thành ba xã Thông Huề, Đoài Côn, Thân Giáp. Năm 2020, ba xã này hợp lại và cái tên Đoài Dương được tái lập. Năm 2025, tên tiếp tục được chọn cho xã lớn hơn, bao trùm cả Trung Phúc và Cao Thăng.
Phân tích Hán Việt. Âm đoài trong từ điển chữ Hán chỉ ứng với chữ 兌 (cùng dạng 兑) — từ điển ghi các nghĩa đổi chác, trao đổi và tên một quẻ (☱) trong bát quái. Âm dương có nhiều chữ: 陽 (mặt trời, khí dương), 楊 (cây dương liễu), 揚 (nêu cao), 洋 (biển lớn). Chưa tìm được văn bản Hán Nôm ghi tên xã, nên không xác định được nghĩa cả tên.
Tên các xã cũ: Thông Huề là tên phố chợ và tên mỏ mangan, gắn với món bánh khảo nổi tiếng. Trung Phúc và Cao Thăng là tên Hán Việt; chưa thấy tài liệu giải thích. Đoài Côn và Thân Giáp là hai tên đã mất từ năm 2020.
Không trùng tên: chỉ Cao Bằng có xã Đoài Dương.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc giáp Đàm Thủy và Trùng Khánh; phía đông giáp Quang Long và Vinh Quý; phía tây giáp Quang Trung và Quảng Uyên; phía nam giáp Độc Lập.
Sông Bắc Vọng chảy qua xã theo hướng tây bắc – đông nam, tạo các cánh đồng ven sông. Núi đá vôi bao quanh, các ngọn được ghi tên gồm Bẩy Thiêu, Lũng Thàn, Lũng Xóm, Pác Mác, Sa Ven, Pài Cải. Mỏ mangan Thông Huề nằm gần đèo Khau Liêu trên tỉnh lộ 206.
Số liệu khí hậu của trạm Trùng Khánh (độ cao khoảng 520 m) cho lượng mưa trung bình năm khoảng 1.670 mm, nhiệt độ thấp kỷ lục −3,4°C.
Lịch sử
Đất này xưa thuộc châu Thượng Lang, phủ Trùng Khánh, sau là huyện Trùng Khánh.
- 20/10/1964 — Quyết định 273-NV của Bộ Nội vụ: tách xóm Ná Chá của xã Đoài Dương hợp với bảy xóm của xã Độc Lập (huyện Quảng Uyên) thành xã Bình Lăng; phần còn lại của Đoài Dương chia thành ba xã — Thông Huề (13 xóm), Đoài Côn (11 xóm), Thân Giáp (17 xóm).
- 1/2/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 có hiệu lực: tái lập xã Đoài Dương trên cơ sở toàn bộ ba xã Thông Huề, Đoài Côn, Thân Giáp.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp ba xã Trung Phúc, Cao Thăng, Đoài Dương thành xã Đoài Dương, hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy xã hiện nay tương ứng với năm xã cũ trước năm 2020: Thông Huề, Đoài Côn, Thân Giáp, Trung Phúc, Cao Thăng. Riêng xóm Ná Chá đã sang Quảng Uyên từ năm 1964 và không thuộc xã này.
Dân cư – xã hội
Xã có 12.536 người. Người Tày và Nùng là hai dân tộc đông nhất tỉnh Cao Bằng (khoảng 41% và 30% dân số). Phố Thông Huề trên tỉnh lộ 206 là trung tâm xã; các xóm còn lại rải theo thung lũng sông Bắc Vọng và các lũng núi.
Tên xóm phần lớn là tên Tày – Nùng: Bản Cườm, Bó Lạ, Nà Thình, Nà Kèo (Thông Huề cũ); Lũng Luông, Nà Quang, Pác Rà (Đoài Côn cũ); Ngườm Sang, Nà Noa, Phai Nhàn (Thân Giáp cũ).
Kinh tế
Nông nghiệp lúa – ngô trên các cánh đồng sông Bắc Vọng và nương đồi là sinh kế chính. Bánh khảo Thông Huề là đặc sản được Wikipedia liệt kê cùng hạt dẻ Trùng Khánh và quýt Quang Hán trong nhóm sản vật nổi tiếng của huyện cũ.
Vùng này giàu quặng mangan: mỏ Thông Huề nằm gần đèo Khau Liêu, mỏ Roọng Tháy ở xã cũ Trung Phúc.
Phố Thông Huề nằm trên tỉnh lộ 206 — tuyến đường khách đi thác Bản Giốc.
Văn hóa
Cư dân Tày – Nùng của xã cùng chung các sinh hoạt văn hóa của vùng Trùng Khánh cũ, nay được giới thiệu qua Lễ hội du lịch thác Bản Giốc (tháng 10/2024): trò chơi lày cỏ, thi hát dân ca, trình diễn trang phục dân tộc, gian hàng đặc sản trong đó có bánh khảo. Danh sách xóm của ba xã cũ năm 1964 (Bản Cườm, Năm Dọi, Cóc Rầy, Lũng Luông, Phô Gài, Ngườm Sang, Nà Noa…) còn lưu lớp địa danh Tày – Nùng cổ.
Các tài liệu đã tra chưa nêu di tích xếp hạng nào trên địa bàn xã; điểm tham quan gần nhất là thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao ở xã Đàm Thủy.
Giao thông
Tỉnh lộ 206 chạy xuyên xã, qua đèo Khau Liêu, nối vùng Quảng Hòa với trung tâm xã Trùng Khánh và thác Bản Giốc. Các đường liên xã đi Quang Long, Vinh Quý (vùng Hạ Lang cũ).
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Đoài Dương, tỉnh Cao Bằng. Cư dân ba xã cũ Trung Phúc, Cao Thăng, Đoài Dương làm thủ tục tại UBND xã Đoài Dương (xóm Phố Thông Huề).
Bản đồ Xã Đoài Dương
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Đoài Dương được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cao Thăng | Huyện Trùng Khánh | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Đoài Dương | Huyện Trùng Khánh | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Trung Phúc | Huyện Trùng Khánh | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Đoài Dương gồm những xã cũ nào?
Ba xã Trung Phúc, Cao Thăng và Đoài Dương của huyện Trùng Khánh cũ (Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025). Xã Đoài Dương cũ lại được hợp từ Thông Huề, Đoài Côn, Thân Giáp năm 2020.
Tên Đoài Dương có nghĩa là gì?
Là tên Hán Việt; “Đoài” thường ứng với quẻ Đoài 兌 (phương tây), còn “Dương” có nhiều chữ khả dĩ. Chưa có văn bản xác nhận chữ Hán nên nghĩa cả tên chưa thống nhất.
Bánh khảo Thông Huề ở đâu?
Thông Huề là phố chợ thuộc xã cũ Thông Huề, nay là trung tâm xã Đoài Dương, tỉnh Cao Bằng.
Đèo Khau Liêu thuộc xã nào?
Thuộc xã Đoài Dương, trên tỉnh lộ 206 đi Trùng Khánh – thác Bản Giốc.
Diện tích, dân số xã Đoài Dương?
114,48 km², 12.536 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Trùng Khánh trước đây
- Xã Đàm Thủy 12.281
- Xã Đình Phong 10.778
- Xã Quang Hán 6.918
- Xã Quang Trung 5.975
- Xã Trà Lĩnh 10.805
- Xã Trùng Khánh 17.849
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới