Quang Hán là xã biên giới thuộc tỉnh Cao Bằng, ở cực tây vùng Trùng Khánh cũ, nổi tiếng với quýt Quang Hán; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Quang Hán và Quang Vinh. Diện tích 93,61 km², dân số 6.918 người.
Tổng quan
Xã Quang Hán nằm ở rìa tây của vùng Trà Lĩnh – Trùng Khánh, nơi đất Trà Lĩnh tiếp giáp vùng Hà Quảng và Hòa An. Xã được hợp từ hai xã Quang Hán và Quang Vinh, vốn cùng thuộc huyện Trà Lĩnh cho tới năm 2020 rồi thuộc huyện Trùng Khánh tới năm 2025.
Diện tích 93,61 km², dân số 6.918 người, mật độ khoảng 74 người/km² — thưa hơn hẳn xã Trà Lĩnh liền kề. Trụ sở xã đặt tại xóm Vững Bền.
Đặc sản gắn với tên xã là quýt Quang Hán, được Wikipedia tiếng Việt xếp cùng hạt dẻ và bánh khảo Thông Huề trong nhóm sản vật của huyện Trùng Khánh cũ; tài liệu của tỉnh gọi chung là quýt Trà Lĩnh. Phía bắc xã là đường biên giới với Quảng Tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Quang Hán cũ; tên Quang Vinh không còn dùng cho đơn vị hành chính. Hai xã cũ cùng xã Quang Trung lân cận có chung chữ đầu Quang; cả ba đã có trong danh sách xã của huyện Trà Lĩnh năm 1978. Chưa tìm được văn bản cho biết các tên này được đặt khi nào và vì sao.
Phân tích Hán Việt. Âm quang trong địa danh hầu như luôn là chữ 光 — ánh sáng, rạng rỡ, vẻ vang. Âm hán có chữ 漢 — từ điển ghi nghĩa sông Hán, cũng là tên nhà Hán, người Hán; ngoài ra còn 廠 (xưởng), 熯 (hơ lửa). Chưa có tư liệu cho biết chữ Hán và ý nghĩa người đặt tên muốn gửi gắm, nên ở đây chỉ nêu nghĩa từng âm. Từ điển nhà có mục từ Quang Hán ghi là một xã của huyện Trà Lĩnh.
Tên xã cũ Quang Vinh: âm vinh trong từ điển ứng với 榮 (danh dự, vẻ vang); tên chưa có tài liệu giải thích. Hai tên xã đã mất trước đó là Cô Mười (nhập Quang Hán năm 2020) và Lưu Ngọc (nhập Quang Vinh năm 2020).
Không trùng tên: cả nước chỉ có một xã Quang Hán.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, phía đông giáp xã Trà Lĩnh; phía tây giáp xã Hà Quảng; phía nam giáp xã Hòa An và xã Nguyễn Huệ; phía bắc giáp xã Tổng Cọt và Trung Quốc.
Xã là vùng núi đá vôi dày đặc với hàng chục đỉnh được ghi tên: Cốc Toòng, Lũng Nhũng, Lũng Phước, Đán Khao, Khâu Hân, Sam Sậu, Thông Lý và dãy Nà Chiu. Hai dòng suối chính là Khuổi Luông và Thông Lý; tỉnh lộ 210 chạy song song suối Thông Lý.
Đất canh tác chủ yếu nằm trong các lũng và dải ruộng ven suối. Theo số liệu năm 2018, riêng hai xã cũ Quang Hán và Cô Mười đã rộng 41,19 km²; phần còn lại của xã hiện nay là đất hai xã cũ Quang Vinh và Lưu Ngọc.
Lịch sử
Vùng đất này xưa thuộc tổng Trà Lĩnh, châu Thượng Lang. Năm 1942 tổng Trà Lĩnh lập thành châu Trấn Biên, năm 1958 đổi là huyện Trà Lĩnh. Năm 1978, khi tỉnh Cao Bằng tái lập, huyện Trà Lĩnh gồm tám xã, trong đó có Quang Hán, Quang Vinh và Lưu Ngọc.
- 10/6/1981 — Quyết định 245-CP chuyển xã Cô Mười từ huyện Hà Quảng về huyện Trà Lĩnh.
- 2018 — xã Quang Hán có 22,81 km², 2.461 người, chín xóm (Bản Niếng, Nà Pò, Bản Lòa, Lũng Nặm, Pò Máng, Thin Phong, Pú Dô, Vĩnh Khải, Vững Bền); xã Cô Mười có 18,38 km², 1.447 người, năm xóm.
- 1/2/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14: nhập Cô Mười vào Quang Hán, nhập Lưu Ngọc vào Quang Vinh.
- 1/3/2020 — huyện Trà Lĩnh giải thể, hai xã về huyện Trùng Khánh.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp Quang Vinh và Quang Hán thành xã Quang Hán, hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy xã ngày nay ứng với bốn xã cũ trước 2020: Quang Hán, Cô Mười, Quang Vinh, Lưu Ngọc — trong đó Cô Mười từng thuộc Hà Quảng trước năm 1981.
Dân cư – xã hội
Xã có 6.918 người, sống rải trong các xóm thung lũng. Tày và Nùng là hai dân tộc đông nhất Cao Bằng; tên xóm như Bản Niếng, Nà Pò, Pò Máng, Lũng Nặm và năm xóm của Cô Mười cũ (Cô Mười, Cô Tó A, Cô Tó B, Lũng Tám, Bản Tám) giữ lớp địa danh Tày – Nùng.
Trụ sở UBND xã đặt tại xóm Vững Bền — một trong chín xóm của xã Quang Hán cũ.
Kinh tế
Quýt là cây đặc sản: tài liệu của tỉnh ghi “quýt (Trà Lĩnh)” trong nhóm sản vật đặc hữu Cao Bằng, Wikipedia gọi cụ thể là quýt Quang Hán. Ngoài ra là lúa trong lũng, ngô nương, đậu tương và chăn nuôi trâu, bò, lợn.
Xã liền kề xã Trà Lĩnh, nơi có cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh – Long Bang; theo VOV, sáu tháng đầu năm 2026 kim ngạch qua cửa khẩu đạt hơn 170 triệu USD.
Văn hóa
Lễ hội lớn của vùng là hội Háng Tán (chợ xuân) ở trung tâm Trà Lĩnh cũ, có lễ tế thần tại đền thờ Nông Thống Lang và phần hội với đẩy gậy, tung còn, hát dân ca (theo VOV). Các tài liệu đã tra chưa nêu di tích xếp hạng nào trên địa bàn xã.
Giao thông
Tỉnh lộ 210 chạy qua xã theo dòng suối Thông Lý. Từ xã đi cửa khẩu Trà Lĩnh và quốc lộ 34 kéo dài về trung tâm tỉnh.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Quang Hán, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ Quang Hán và Quang Vinh làm thủ tục tại UBND xã Quang Hán (xóm Vững Bền).
Bản đồ Xã Quang Hán
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Quang Hán được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Quang Hán | Huyện Trùng Khánh | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Quang Vinh | Huyện Trùng Khánh | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Quang Hán gồm những xã cũ nào?
Hai xã Quang Hán và Quang Vinh của huyện Trùng Khánh cũ (trước 2020 thuộc huyện Trà Lĩnh), theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15.
Tên Quang Hán có nghĩa là gì?
Theo mặt chữ 光漢: quang là sáng, vẻ vang; hán là sông Hán (cũng chỉ dải Ngân Hán). Chưa có tài liệu giải thích lý do đặt tên.
Xã Cô Mười nay thuộc xã nào?
Cô Mười nhập vào xã Quang Hán năm 2020, nay thuộc xã Quang Hán, tỉnh Cao Bằng.
Quýt Quang Hán là gì?
Là quýt đặc sản vùng Trà Lĩnh cũ, được Wikipedia nêu là sản vật của huyện Trùng Khánh; tài liệu tỉnh gọi chung là quýt Trà Lĩnh.
Diện tích, dân số xã Quang Hán?
93,61 km², 6.918 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Trùng Khánh trước đây
- Xã Đàm Thủy 12.281
- Xã Đình Phong 10.778
- Xã Đoài Dương 12.536
- Xã Quang Trung 5.975
- Xã Trà Lĩnh 10.805
- Xã Trùng Khánh 17.849
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới