Nguyễn Huệ là xã thuộc tỉnh Cao Bằng, ở phía đông vùng Hòa An cũ trên trục quốc lộ 3, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Nguyễn Huệ, Quang Trung và Ngũ Lão. Diện tích 146,80 km², dân số 9.349 người.
Tổng quan
Tên xã mới và tên một xã cũ hợp thành nó cùng chỉ một người: Nguyễn Huệ và Quang Trung là tên thật và niên hiệu của vị hoàng đế Tây Sơn. Xã Nguyễn Huệ của tỉnh Cao Bằng vì thế là nơi hai cái tên ấy nhập làm một.
Xã rộng 146,80 km² — lớn nhất trong sáu xã thuộc vùng Hòa An cũ — nhưng chỉ có 9.349 người, mật độ khoảng 64 người/km². Địa bàn trải từ bờ đông sông Bằng sát đô thị Cao Bằng lên vùng núi cao phía đông, nơi quốc lộ 3 vượt đèo Mã Phục. Trụ sở xã đặt tại xóm Cốc Phát. Theo đề án sắp xếp, hơn 99% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số.
Tên gọi và ý nghĩa
Kế thừa tên xã Nguyễn Huệ cũ — xã làm gốc tiếp nhận Quang Trung và Ngũ Lão, đồng thời nơi đặt trụ sở. Vùng phía nam Hòa An có một lớp tên xã đặt theo danh nhân và chiến công của dân tộc: Nguyễn Huệ, Quang Trung, Ngũ Lão, Trưng Vương (nhập vào Nguyễn Huệ năm 2020), Hưng Đạo, Bạch Đằng… Năm và lý do đặt tên các xã này chưa tìm được tư liệu; tên làng, tên núi ở đây vẫn là tên gốc Tày như Cốc Phát, Nà Mấn, Pá Diển.
Hán Việt. Tên người viết là 阮惠: 阮 (Nguyễn) là họ, theo từ điển nhà còn là tên một loại nhạc cụ dây; 惠 (Huệ) là ơn huệ, lòng nhân. Cần phân biệt với chữ 慧 (tuệ, trí tuệ) cùng âm huệ.
Hai tên, một người. Nguyễn Huệ (1753–1792) là thủ lĩnh Tây Sơn, lên ngôi hoàng đế ngày 22/12/1788 với niên hiệu Quang Trung (光中) rồi đánh tan quân Thanh ở Ngọc Hồi – Đống Đa dịp Tết Kỷ Dậu 1789. Việc xã Nguyễn Huệ nhập xã Quang Trung tạo ra một sự trùng hợp hiếm: đơn vị mới giữ tên thật, còn niên hiệu lùi lại làm tên vùng. Xã cũ thứ ba, Ngũ Lão, mang tên Phạm Ngũ Lão (1255–1320) — danh tướng nhà Trần trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông 1285 và 1288.
Trùng tên: sau sắp xếp 2025, Nguyễn Huệ là tên xã duy nhất trên cả nước; nhiều phường, đường phố khác cùng tên ở các đô thị không phải đơn vị hành chính.
Địa lý
Theo đề án sắp xếp, xã giáp xã Hạnh Phúc phía đông; xã Hòa An và phường Nùng Trí Cao phía tây; xã Kim Đồng và phường Tân Giang phía nam; xã Quang Hán và xã Trà Lĩnh phía bắc. Sông Bằng là ranh giới tự nhiên với phường Tân Giang.
Địa hình cao dần từ tây sang đông. Phần Quang Trung cũ có sông Bằng và các suối Củn, Roỏng Rảc, Cốc Tém; Ngũ Lão và Quang Trung có những ngọn núi cao nhất vùng Hòa An cũ: Nà Mấn (khoảng 1.011 m) và Pá Diển (khoảng 1.000 m). Hồ Khuổi Khoán phần lớn nằm ở Ngũ Lão cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, ruộng bậc thang có ở các xã phía nam Hòa An cũ như Ngũ Lão, Nguyễn Huệ, Trưng Vương.
Lịch sử
Vùng đất thuộc châu Thạch Lâm xưa, sau thuộc phủ Hòa An và từ 1948 là các xã của huyện Hòa An. Năm 1971, hai xóm Hoàng Ngà và Nà Cạn của xã Quang Trung được cắt về thị xã Cao Bằng (Quyết định 225-TTg), nay thuộc phường Nùng Trí Cao.
- 10/1/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/2/2020): nhập xã Trưng Vương vào xã Nguyễn Huệ; nhập xã Hà Trì vào xã Quang Trung.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập Quang Trung và Ngũ Lão vào Nguyễn Huệ, hoạt động từ 1/7/2025.
Như vậy xã Nguyễn Huệ hiện nay bao trùm năm xã của thập niên 2010: Nguyễn Huệ, Trưng Vương, Quang Trung, Hà Trì, Ngũ Lão. Theo đề án của tỉnh, trước khi nhập Quang Trung có 48,46 km² và 2.772 người, Ngũ Lão 54,91 km² và 2.461 người; Nguyễn Huệ cũ khoảng 43,4 km² với hơn 4.100 người.
Dân cư – xã hội
Dân cư thưa, sống thành các xóm nhỏ dưới thung lũng và trên sườn đồi. Đề án sắp xếp ghi hơn 99,5% dân số là người dân tộc thiểu số, địa hình chia cắt mạnh — lý do tỉnh nêu để gộp ba xã nhằm liên kết vùng. Người Tày, Nùng chiếm đa số, làm ruộng nước dưới thung và ruộng bậc thang trên sườn đồi. Đề án cũng nhấn mạnh hạ tầng giao thông giữa ba xã cũ đã được kết nối.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chủ yếu, với lúa trên ruộng bậc thang và ruộng thung. Trên suối Củn có thủy điện Suối Củn. Quốc lộ 3 và ngã ba Cốc Phát (đầu đường tỉnh 205 đi cửa khẩu Trà Lĩnh) nằm trong xã.
Văn hóa
Ruộng bậc thang là cảnh quan của vùng. Đời sống tinh thần mang đặc trưng Tày – Nùng, với hát then, đàn tính. Chưa tìm được tư liệu đáng tin về di tích xếp hạng nằm trong ba xã cũ, nên bài không nêu tên di tích cụ thể. Đèo Mã Phục đã đi vào văn học qua tập hồi ức “Bên kia đèo Mã Phục” của nhà báo Nguyễn Như Mai (NXB Kim Đồng).
Giao thông
Quốc lộ 3 chạy qua phần phía nam xã, vượt đèo Mã Phục ở ranh giới với xã Trà Lĩnh. Trên đỉnh đèo là ngã ba Cốc Phát, điểm đầu đường tỉnh 205 đi cửa khẩu Trà Lĩnh. Đây là tuyến chính từ trung tâm tỉnh lên vùng thác Bản Giốc – Trùng Khánh.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Nguyễn Huệ, tỉnh Cao Bằng. Người dân ba xã cũ Nguyễn Huệ, Quang Trung, Ngũ Lão làm thủ tục tại UBND xã, xóm Cốc Phát.
Bản đồ Xã Nguyễn Huệ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nguyễn Huệ được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Nguyễn Huệ | Huyện Hòa An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Quang Trung | Huyện Hòa An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Ngũ Lão | Huyện Hòa An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nguyễn Huệ (Cao Bằng) gồm những xã cũ nào?
Ba xã Nguyễn Huệ, Quang Trung và Ngũ Lão của huyện Hòa An cũ (Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15).
Tên Nguyễn Huệ có nghĩa là gì?
Là tên vua Quang Trung Nguyễn Huệ (阮惠) nhà Tây Sơn. Xã mới giữ tên xã Nguyễn Huệ cũ; trùng hợp là xã Quang Trung — niên hiệu của cùng nhân vật — cũng nhập vào.
Đèo Mã Phục ở đâu?
Trên quốc lộ 3, ở ranh giới xã Nguyễn Huệ và xã Trà Lĩnh; đỉnh đèo là ngã ba Cốc Phát, nơi bắt đầu đường tỉnh 205 đi cửa khẩu Trà Lĩnh.
Trụ sở xã Nguyễn Huệ ở đâu?
Xóm Cốc Phát, xã Nguyễn Huệ.
Diện tích, dân số xã Nguyễn Huệ?
146,80 km², 9.349 người.
Cùng Huyện Hòa An trước đây
- Phường Tân Giang 18.204
- Phường Thục Phán 41.157
- Xã Bạch Đằng 4.808
- Xã Hòa An 20.329
- Xã Kim Đồng 6.056
- Xã Minh Tâm 8.182
- Xã Nam Tuấn 16.310
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới