Xã Bạch Đằng

Tổng quan

Đi quốc lộ 3 từ Thái Nguyên lên, qua đèo Tài Hồ Sìn là vào địa phận xã Bạch Đằng — vùng đồi núi cuối cùng trước khi xuống lòng chảo đô thị Cao Bằng. Xã giáp ranh tỉnh Thái Nguyên ở phía nam và nối liền phường Thục Phán ở phía bắc.

Diện tích 141,61 km², dân số 4.808 người, mật độ khoảng 34 người/km² — thưa nhất trong các đơn vị vùng Hòa An cũ. Xã ghép từ hai huyện cũ: Bạch Đằng, Bình Dương của Hòa An và Thịnh Vượng của Nguyên Bình. Trụ sở xã đặt tại xóm Tài Hồ Sìn. Theo đề án sắp xếp, trên 90% dân số là người dân tộc thiểu số.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên xã Bạch Đằng cũ. Điều đáng chú ý: theo đề án của tỉnh, về mặt kỹ thuật hai xã Bạch Đằng và Bình Dương được nhập vào xã Thịnh Vượng (huyện Nguyên Bình), nhưng đơn vị mới lại mang tên Bạch Đằng — xã cũ đông dân và rộng nhất trong ba xã. Đề án không nêu lý do chọn tên.

Hán Việt. 白藤: 白 (bạch) là trắng; 藤 (đằng) là dây leo, cây mây. Wikipedia tiếng Việt giải thích tên sông Bạch Đằng Giang (白藤江) được hiểu là sông có “rừng sóng bạc đầu”, tên Nôm là sông Rừng. Từ điển nhà ghi Bạch Đằng là đoạn hạ lưu sông Đá Bạch đổ ra biển qua cửa Bạch Đằng, giữa Hải Phòng và Quảng Ninh ngày nay.

Tên một dòng sông lịch sử. Sông Bạch Đằng gắn với ba trận thủy chiến: Ngô Quyền thắng quân Nam Hán (938), Lê Đại Hành phá quân Tống (981), Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đại thắng quân Mông – Nguyên (1288). Ở vùng nam Hòa An cũ còn các xã mang tên nhân vật lịch sử như Hưng Đạo, Ngũ Lão, Nguyễn Huệ, Quang Trung, Trưng Vương. Năm và lý do đặt tên xã Bạch Đằng ở Cao Bằng chưa tìm được tư liệu.

Tên hai xã cũ khác: Bình Dương và Thịnh Vượng là tên Hán Việt; chưa tìm được văn bản giải thích nguồn gốc.

Trùng tên: cả nước còn phường Bạch Đằng ở Hải Phòng — gần chính dòng sông lịch sử. Khi ghi địa chỉ cần kèm tên tỉnh.

Địa lý

Theo đề án sắp xếp, xã giáp xã Canh Tân và phường Tân Giang phía đông; xã Tam Kim và xã Minh Tâm phía tây; xã Minh Khai và tỉnh Thái Nguyên phía nam; phường Thục Phán phía bắc.

Địa hình đồi núi chia cắt mạnh, các đỉnh như Khau Mười, Khau Lá, Khau Câu, Phia Đim, Phia Hu. Sông Hiến chảy qua xã trước khi vào đô thị Cao Bằng. Sông dài khoảng 62 km, bắt nguồn từ vùng núi Khau Vài cao khoảng 1.200 m, lưu vực rộng khoảng 930 km² (một phần nhỏ thuộc tỉnh Thái Nguyên), và là một trong hai nguồn nước thô cấp cho đô thị Cao Bằng — nên chất lượng nước đoạn chảy qua xã liên quan trực tiếp tới nước sinh hoạt của khu trung tâm tỉnh; ngoài ra có suối Nà Ngòa và hồ Khuổi Lái — hồ chứa ở vùng Bạch Đằng – Bình Dương, nơi đã hình thành điểm du lịch Khuổi Lái. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.

Lịch sử

Bạch Đằng và Bình Dương là xã của huyện Hòa An từ sau năm 1948; Thịnh Vượng thuộc huyện Nguyên Bình — vùng căn cứ cách mạng nổi tiếng với khu rừng Trần Hưng Đạo, nơi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời ngày 22/12/1944 (khu rừng nằm ở vùng Tam Kim, phía tây xã ngày nay).

• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Thịnh Vượng, Bình Dương, Bạch Đằng thành xã Bạch Đằng, hoạt động từ 1/7/2025.

Theo đề án của tỉnh, trước khi nhập Bạch Đằng có 61,12 km² và 2.441 người, Bình Dương 33,10 km² và 1.480 người; Thịnh Vượng chiếm phần còn lại, khoảng 47,4 km² với gần 900 người. Đề án nêu lý do: địa hình bị chia cắt mạnh, dân cư thưa, cần liên kết vùng và giảm đầu mối.

Dân cư – xã hội

Với chưa đến 5.000 người trên hơn 140 km², dân cư phân tán thành các xóm nhỏ dọc quốc lộ 3, sông Hiến và trong các thung lũng. Theo đề án sắp xếp, hơn 90% cư dân ba xã cũ là người dân tộc thiểu số. Xã liền kề phường Tân Giang — nơi đặt Bệnh viện Đa khoa tỉnh — và phường Thục Phán.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp trên đất đồi núi là sinh kế chính. Hồ Khuổi Lái tạo điều kiện cho du lịch sinh thái gần đô thị. Vị trí trên quốc lộ 3 — tuyến chính nối Cao Bằng với Thái Nguyên, Hà Nội — giúp xã thuận lợi vận chuyển nông lâm sản.

Đề án sắp xếp ghi hạ tầng giao thông giữa ba xã cũ đã được kết nối, người dân đi lại và trao đổi hàng hóa thuận tiện hơn — một trong những lý do tỉnh nêu khi gộp ba xã.

Văn hóa

Xã ghép từ hai vùng văn hóa của hai huyện cũ Hòa An và Nguyên Bình. Chưa tìm được tư liệu đáng tin về di tích xếp hạng nằm riêng trong ba xã cũ, nên bài không nêu tên di tích cụ thể.

Giao thông

Quốc lộ 3 chạy qua xã với đèo Tài Hồ Sìn, là đường bộ chính từ Hà Nội, Thái Nguyên lên Cao Bằng. Theo Wikipedia tiếng Việt, tỉnh lộ 209 cũng qua địa bàn xã.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Bạch Đằng, tỉnh Cao Bằng. Người dân Thịnh Vượng cũ trước làm thủ tục ở huyện Nguyên Bình, nay làm tại UBND xã Bạch Đằng (xóm Tài Hồ Sìn).

Bản đồ Xã Bạch Đằng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bạch Đằng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hòa An, Huyện Nguyên Bình trước đây

• Phường Tân Giang 18.204
• Phường Thục Phán 41.157
• Xã Ca Thành 4.684
• Xã Hòa An 20.329
• Xã Kim Đồng 6.056
• Xã Minh Tâm 8.182
• Xã Nam Tuấn 16.310
• Xã Nguyên Bình 9.278
• Xã Nguyễn Huệ 9.349
• Xã Phan Thanh 6.647
• Xã Tam Kim 5.864
• Xã Thành Công 5.138
• Xã Tĩnh Túc 5.850