Xã Canh Tân

Tổng quan

Xã Canh Tân nằm ở phía tây bắc vùng Thạch An cũ, giữa trung tâm tỉnh Cao Bằng (phường Tân Giang ở phía bắc) và tỉnh Lạng Sơn ở phía nam. Xã mới gồm hai xã cũ Đức Thông và Canh Tân; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Canh Tân.

Với 132,26 km² và 4.513 người, mật độ khoảng 34 người/km², Canh Tân là xã ít dân thứ hai của tỉnh (sau Minh Khai) và thuộc nhóm thưa dân nhất.

Điểm nổi bật về kinh tế là thạch đen: cả Đức Thông và Canh Tân đều nằm trong nhóm xã trồng nhiều nhất của huyện Thạch An, nơi sản phẩm được bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận từ năm 2021.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Canh Tân cũ. Tên Đức Thông không còn là tên hành chính.

Hán Việt: 更新 — canh 更 là đổi, thay; tân 新 là mới. Từ điển ghi canh tân là từ cũ, nghĩa “đổi mới (thường nói về chính trị, xã hội)”. Cần phân biệt âm canh trong tên với chữ 耕 (cày cấy) — cùng âm nhưng “canh tân” với nghĩa đổi mới chỉ viết bằng 更.

Chưa tìm được văn bản ghi năm và lý do xã được đặt tên Canh Tân. Thế kỷ XIX, huyện Thạch An gồm các tổng mang tên Hán Việt như Thượng Pha, Ngọc Pha, Giang Ngô, Suất Tính, Lãn Sơn, Tượng Yên, Phục Hòa; tên Canh Tân không có trong danh sách tổng ấy.

Tên xã cũ: Đức Thông là tên Hán Việt (đức: phẩm hạnh; thông: suốt, thông đạt).

Trùng tên: trước 2025 tỉnh Thái Bình (huyện Hưng Hà) cũng có xã Canh Tân, nay đã nhập vào đơn vị khác của tỉnh Hưng Yên; hiện chỉ còn xã Canh Tân ở Cao Bằng.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp phường Tân Giang ở phía bắc, xã Kim Đồng và xã Đông Khê ở phía đông, xã Bạch Đằng và xã Minh Khai ở phía tây; phía nam giáp tỉnh Lạng Sơn.

Theo Wikipedia, trên địa bàn có các đỉnh Khau Đoóc, Khuổi Hăm, Nà Cốc, Pác Mười; các suối Nà Mặn và Nà Chang. Nghiên cứu về Thạch An thế kỷ XIX thống kê gần 30% tên bản trong huyện bắt đầu bằng “Nà” và hơn 11% bằng “Lũng”, cho thấy nơi cư trú là đất thấp ven suối, trong thung lũng.

Đề án sắp xếp đơn vị hành chính của tỉnh (tháng 4/2025) cũng ghi Canh Tân là đơn vị liền kề của phường Tân Giang, xã Bạch Đằng và xã Kim Đồng. Với phường Tân Giang ở phía bắc, đề án nêu mục tiêu liên kết vùng để phát triển khu công nghiệp, khai thác khoáng sản và dịch vụ hậu cần.

Lịch sử

Vùng đất thuộc châu Thạch Lâm thời Lê, huyện Thạch An từ năm 1835 (thời Minh Mệnh), châu Thạch An thời Pháp với châu lỵ ở Đông Khê, rồi huyện Thạch An sau năm 1948. Sau 1975, Canh Tân và Đức Thông là hai xã của huyện Thạch An (tỉnh Cao Lạng, rồi Cao Bằng từ 1978); đợt sắp xếp 2019–2020 không thay đổi hai xã này.

• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Đức Thông và Canh Tân thành xã Canh Tân, hoạt động từ 1/7/2025.

Chưa tìm được tư liệu riêng về lịch sử làng bản của hai xã cũ; bối cảnh chung của vùng là lịch sử huyện Thạch An — vùng giao lưu xuôi ngược, nơi người Kinh lên từ thời Mạc – Lê hòa vào cộng đồng Tày.

Sử sách dẫn trong nghiên cứu năm 2023 ghi năm 1835 Minh Mệnh tách hơn 7.280 mẫu ruộng đất để đặt huyện Thạch An; Đồng Khánh địa dư chí sau đó ghi tổng số ruộng của huyện là 6.871 mẫu, nuôi sống hơn 2.020 cư dân lúc bấy giờ.

Dân cư – xã hội

Dân số 4.513 người, mật độ khoảng 34 người/km². Huyện Thạch An cũ có năm dân tộc chính Tày, Nùng, Mông, Dao, Kinh; chưa có số liệu công bố riêng cho hai xã cũ. Theo nghiên cứu năm 2023, cư dân Thạch An xưa đặt bàn thờ tổ tiên ở gian giữa nhà, thờ thổ công ở gốc cây đầu làng, và trong các việc của làng thường có mặt thầy tào, thầy mo hay bà then.

Kinh tế

Thạch đen là cây hàng hóa chủ lực. Theo Tạp chí Công Thương (2023), năm 2022 huyện Thạch An có khoảng 497 ha thạch đen, sản lượng 2.500 tấn, giá trung bình khoảng 40.000 đồng/kg, giá trị 80–100 tỷ đồng/năm; Đức Thông và Canh Tân nằm trong tám xã trồng nhiều nhất. Tháng 12/2020 Cục Sở hữu trí tuệ cấp đăng ký nhãn hiệu, năm 2021 công bố văn bằng nhãn hiệu chứng nhận “Thạch đen Thạch An – Cao Bằng” với 9 chủ thể chế biến được cấp quyền sử dụng.

Ở cấp huyện, cây hồi cũng được huyện Thạch An cũ xác định là cây trồng mũi nhọn để giảm nghèo, với gần 3.000 ha theo báo chí. Chưa tìm được số liệu công bố riêng về các cây trồng khác của hai xã cũ.

Văn hóa

Món thạch đen là một phần đời sống ẩm thực: cành lá khô được nấu nhừ, lọc lấy nước, thêm bột gạo hoặc bột sắn, có nhà cho chút nước tro rơm để thạch đông nhanh, giòn hơn. Nghiên cứu năm 2023 ghi lễ lồng tồng (13–15 tháng Giêng) và lễ cầu mùa Nàng Hai là hai lễ hội tiêu biểu của huyện Thạch An xưa. Chưa tìm được tư liệu về di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.

Giao thông

Tỉnh lộ 209 chạy qua phần tây bắc của xã (Wikipedia) và đi tiếp qua xã Minh Khai theo hướng bắc – nam.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Canh Tân, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ làm thủ tục tại UBND xã Canh Tân.

Bản đồ Xã Canh Tân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Canh Tân được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thạch An trước đây

• Xã Đông Khê 9.099
• Xã Đức Long 5.236
• Xã Kim Đồng 6.056
• Xã Minh Khai 4.437
• Xã Thạch An 7.589