Phường Tân Giang

Tổng quan

Phường Tân Giang là cửa ngõ phía nam của đô thị Cao Bằng, nơi quốc lộ 4A từ Lạng Sơn và quốc lộ 34B đi vào trung tâm. Trong ba phường của tỉnh Cao Bằng, đây là phường rộng nhất (84,26 km²) nhưng thưa dân nhất (18.204 người, khoảng 216 người/km²), vì gần hai phần ba diện tích là đồi núi của hai xã cũ Lê Chung và Chu Trinh.

Phường có nhiều công trình hạ tầng cấp tỉnh: Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cao Bằng, nhà máy nước Tân An, nhà máy xi măng, mỏ sắt Nà Lủng. Đề án sắp xếp của tỉnh nêu định hướng của vùng là khu công nghiệp, khai thác khoáng sản và dịch vụ hậu cần. Trụ sở UBND phường đặt tại tổ 6. Theo Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15, một phần phường Tân Giang thuộc phạm vi đô thị loại II Cao Bằng từ 1/1/2026.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên phường Tân Giang cũ. Trong năm đơn vị hợp thành, Tân Giang là phường được chọn làm gốc nhập các đơn vị còn lại, nên tên được giữ nguyên. Tên này có từ ngày 10/9/1981, khi tiểu khu Nà Phía của thị xã Cao Bằng được giải thể để lập phường Tân Giang và xã Duyệt Trung. Khác với nhiều tên gốc Tày quanh vùng (Nà Phía, Nà Lủng, Khuổi Cáy), Tân Giang là một tên Hán Việt đặt mới thời đó.

Phân tích Hán Việt. Tân thường là 新 — mới; Giang là 江 — sông lớn. “Tân Giang” vì vậy thường được hiểu là “sông mới”. Chưa thấy văn bản ghi chữ Hán chính thức của tên phường; âm tân còn có các chữ khác như 津 (bến nước) nên cách hiểu “sông mới” chỉ là cách đọc phổ biến nhất. Từ điển nhà có mục Tân Giang ghi nhận đây cũng từng là tên một phường của thị xã Hà Tĩnh.

Tên các đơn vị cũ. Hòa Chung và Duyệt Trung là tên Hán Việt đặt sau năm 1981; Chu Trinh và Lê Chung là tên xã cũ của huyện Hòa An. Lý do đặt các tên này chưa tìm được tư liệu. Tất cả vẫn còn trong tên tổ dân phố: Chu Trinh 1–2, Duyệt Trung 1–2, Hòa Chung 1–3, Lê Chung 1–4, cùng các tổ Tân An, Tân Bình, Tân Thanh.

Trùng tên: trong danh mục cấp xã sau sắp xếp 2025, chỉ có một đơn vị tên Tân Giang là phường này.

Địa lý

Phường kéo dài từ bờ sông Hiến – sông Bằng phía nam khu trung tâm xuống vùng đồi núi phía nam. Theo đề án sắp xếp và Wikipedia tiếng Việt, phía bắc giáp phường Thục Phán và phường Nùng Trí Cao; phía đông giáp xã Nguyễn Huệ với sông Bằng làm ranh giới; phía nam giáp xã Canh Tân và xã Kim Đồng; phía tây giáp xã Bạch Đằng.

Sông Hiến chảy qua phần phía tây; ngoài ra có các suối Hồng Bạch, Goòng Nưa, Hồng Minh, Khuổi Thán. Địa hình đồi núi đất xen thung lũng hẹp, với các núi như Khau Tén, Khau Quân, Khuổi Cáy, Khuổi Goòng; xã cũ Lê Chung có đỉnh Khau Luôn cao 769 m — một trong những điểm cao của vùng Hòa An. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.

Lịch sử

Khu vực này xưa thuộc châu Thạch Lâm, rồi phủ Hòa An. Sau năm 1950 phần ven sông thuộc thị xã Cao Bằng, phần đồi núi thuộc huyện Hòa An. Các mốc hành chính chính:

• 21/8/1971 — Quyết định 225-TTg mở rộng thị xã, nhận chín xóm của xã Lê Chung: Nà Lắc, Nà Chướng, Nà Hoàng, Nà Gà, Nà Rụa, Nà Phía, Nà Đoỏng, Mỏ Muối, Khuổi Tít.
• 10/9/1981 — Quyết định 60-HĐBT giải thể tiểu khu Nà Phía lập phường Tân Giang và xã Duyệt Trung; giải thể tiểu khu Sông Hiến lập phường Sông Hiến và xã Hòa Chung.
• 1/11/2010 — Nghị quyết 42/NQ-CP chuyển xã Chu Trinh từ huyện Hòa An về thị xã Cao Bằng.
• 9/7/2012 — Nghị quyết 27/NQ-CP nâng xã Hòa Chung (543,37 ha, 4.120 người) và xã Duyệt Trung (998,60 ha, 4.215 người) thành phường.
• 25/9/2012 — Lập thành phố Cao Bằng.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập Duyệt Trung, Hòa Chung, Chu Trinh, Lê Chung vào Tân Giang, hoạt động từ 1/7/2025.

Số liệu đề án của tỉnh trước khi nhập: Duyệt Trung 9,95 km² và 2.382 người; Hòa Chung 5,45 km² và 4.268 người; Chu Trinh 27,16 km² và 2.321 người; Lê Chung 37,15 km² và 1.369 người. Như vậy phường Tân Giang cũ chỉ khoảng 4,6 km² nhưng có gần 7.900 người — lõi đô thị của phường mới.

Dân cư – xã hội

Dân cư tập trung ở khu Tân Giang – Hòa Chung ven quốc lộ, thưa dần về phía Chu Trinh, Lê Chung. Cư dân gồm người Tày, Nùng, Kinh và các dân tộc khác.

Sự có mặt của Bệnh viện Đa khoa tỉnh khiến phường là nơi khám chữa bệnh cho người dân khắp tỉnh. Sau sáp nhập, phường có 18 tổ dân phố.

Kinh tế

Kinh tế phường mang tính công nghiệp – dịch vụ rõ hơn hai phường còn lại: sản xuất xi măng, khai thác quặng sắt ở Nà Lủng, cấp nước sạch (nhà máy nước Tân An), vận tải và kho bãi dọc quốc lộ 4A, 34B. Đề án sắp xếp nhấn mạnh liên kết vùng cho phát triển khu công nghiệp, khai thác khoáng sản và logistics. Ở Chu Trinh, Lê Chung — hai xã cũ chiếm phần lớn diện tích — nông nghiệp và rừng vẫn là sinh kế chính.

Văn hóa

Phường mang đời sống văn hóa Tày – Nùng ven đô, với hát then, đàn tính (nghi lễ Then của người Tày Cao Bằng nằm trong di sản “Thực hành Then” được UNESCO ghi danh). Chưa tìm được tư liệu đáng tin về di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn phường, nên bài không nêu tên di tích cụ thể. Các di tích lớn gần nhất ở phường Thục Phán (thành Bản Phủ, chùa Viên Minh) và phường Nùng Trí Cao (đền Kỳ Sầm).

Giao thông

Quốc lộ 4A (hướng Đông Khê – Thất Khê – Lạng Sơn) và quốc lộ 34B đi qua phường. Từ đây quốc lộ 4A tiếp tục xuống xã Kim Đồng rồi về vùng Thạch An.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: tổ dân phố …, phường Tân Giang, tỉnh Cao Bằng. Người dân năm đơn vị cũ làm thủ tục tại UBND phường Tân Giang.

Bản đồ Phường Tân Giang

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Tân Giang được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Cao Bằng, Huyện Hòa An trước đây

• Phường Nùng Trí Cao 19.507
• Phường Thục Phán 41.157
• Xã Bạch Đằng 4.808
• Xã Hòa An 20.329
• Xã Kim Đồng 6.056
• Xã Minh Tâm 8.182
• Xã Nam Tuấn 16.310
• Xã Nguyễn Huệ 9.349