Nam Tuấn là xã thuộc tỉnh Cao Bằng, ở phía tây bắc vùng Hòa An cũ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Nam Tuấn, Đức Long và Dân Chủ của huyện Hòa An. Diện tích 119,66 km², dân số 16.310 người.
Tổng quan
Xã Nam Tuấn nằm ở khúc thượng của cánh đồng Hòa An, nơi sông Bằng từ vùng Hà Quảng chảy xuống và hai tuyến tỉnh lộ 203, 204 gặp nhau. Xã là cửa ngõ từ vùng trung tâm tỉnh Cao Bằng lên Pác Bó (qua tỉnh lộ 203 – đường Hồ Chí Minh) và lên Thông Nông (qua đường tỉnh 204, đèo Mã Quỷnh).
Diện tích 119,66 km², dân số 16.310 người, mật độ khoảng 136 người/km² — một trong những xã đông dân của tỉnh. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại xóm Nguyên Giáp (trụ sở xã Nam Tuấn cũ). Ba xã cũ có quy mô gần ngang nhau, mỗi xã khoảng 5.400–5.500 người, nên xã mới không có “trung tâm lấn át” mà là một chuỗi làng ruộng nối nhau dọc sông.
Tên gọi và ý nghĩa
Kế thừa tên xã Nam Tuấn cũ. Trong ba xã hợp thành, Nam Tuấn là xã làm gốc tiếp nhận Đức Long và Dân Chủ, và là nơi đặt trụ sở, nên tên được giữ. Đây là cách đặt tên phổ biến nhất trong đợt sắp xếp 2025 ở Cao Bằng.
Hán Việt. Nam là 南 — phương nam. Tuấn trong tên người, tên đất thường là 俊 — tài giỏi, xuất chúng; âm này còn có chữ 雋 cũng mang nghĩa ưu tú. Ghép theo nghĩa từng chữ, “Nam Tuấn” thường được hiểu là “phương nam – tài giỏi”. Chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán gốc hay giải thích lý do đặt tên xã, nên nghĩa trên là cách đọc theo chữ phổ biến, không phải kết luận.
Tên hai xã cũ. Đức Long thường hiểu là 德 (đức) + 隆 (hưng thịnh) — “đức độ, thịnh vượng”. Dân Chủ gồm 民 (dân) và 主 (chủ); chưa tìm được năm và lý do đặt tên. Tên gốc Tày của các làng (Nà Khao, Ma Pản, Nguyên Giáp…) vẫn là tên xóm.
Trùng tên: trong danh mục cấp xã sau sắp xếp, Nam Tuấn là tên duy nhất trên cả nước.
Địa lý
Theo đề án sắp xếp, xã giáp xã Hòa An phía đông, xã Thông Nông phía tây, xã Minh Tâm phía nam, xã Trường Hà và xã Hà Quảng phía bắc.
Sông Bằng chảy dọc từ bắc xuống nam qua vùng Dân Chủ và trung tâm Đức Long, tạo dải ruộng bằng hai bên bờ. Đây là đoạn thượng lưu của sông: nước bắt nguồn từ vùng Pác Bó (suối Lê Nin), qua Trường Hà vào địa phận xã, rồi xuôi về xã Hòa An, đô thị Cao Bằng và sau cùng chảy sang Quảng Tây (Trung Quốc) ở cửa khẩu Tà Lùng. Suối Nà Khao từ vùng Hà Quảng chảy qua phía tây xã rồi đổ vào sông Bằng ở địa phận Đức Long. Phía tây là núi đá và núi đất xen kẽ với các đỉnh như Pác My, Lũng Giàng, Róng Răng và các hang Ngườm Poóng, Ngườm Hoài; ở Đức Long có núi Khau Mjà cao 508 m và hồ Phia Gào. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.
Lịch sử
Vùng đất ba xã thuộc châu Thạch Lâm xưa, thời Nguyễn và Pháp thuộc thuộc phủ Hòa An; từ năm 1948 là các xã của huyện Hòa An.
- 10/1/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/2/2020) chuyển 1,35 km² và 835 người (xóm Bằng Hà) của xã Đức Long về thị trấn Nước Hai.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập Đức Long và Dân Chủ vào Nam Tuấn, hoạt động từ 1/7/2025.
Theo đề án của tỉnh, trước khi nhập Đức Long có 27,51 km² và 5.507 người, Dân Chủ 55,69 km² và 5.417 người; Nam Tuấn cũ khoảng 36,5 km² với gần 5.400 người.
Huyện Hòa An, nơi ba xã cũ trực thuộc, được đổi từ phủ Hòa An thành huyện theo Sắc lệnh 148-SL ngày 25/3/1948. Năm 2019 huyện rộng 605,85 km², có 52.762 người; từ 1/7/2025 huyện chấm dứt hoạt động.
Dân cư – xã hội
Dân cư sống thành các xóm ven sông Bằng và dưới chân núi; cư dân chủ yếu là người Tày, Nùng. Mật độ khoảng 136 người/km², thuộc nhóm cao trong các xã của tỉnh. Đề án sắp xếp nêu mục tiêu thúc đẩy kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và kết nối hạ tầng giữa ba xã cũ.
Đề án của tỉnh nêu lý do gộp: giải quyết những bất hợp lý về địa giới phát sinh trong quá trình phát triển, thuận lợi cho quản lý và cho người dân khi giao dịch hành chính, đồng thời hạ tầng giao thông giữa ba xã đã kết nối đồng bộ.
Kinh tế
Nông nghiệp là chính, với lúa nước trên dải ruộng ven sông Bằng. Vùng Dân Chủ có mỏ sắt Ngườm Cháng. Ngã ba tỉnh lộ 203 – đường tỉnh 204 nằm ở Đức Long, trên đường đi Pác Bó và Thông Nông.
Văn hóa
Đời sống văn hóa mang đặc trưng Tày – Nùng vùng Hòa An, với hát then, đàn tính. Chưa tìm được tư liệu đáng tin về di tích được xếp hạng riêng trong ba xã cũ, nên bài không nêu tên di tích cụ thể. Các di tích lớn gần nhất là khu Pác Bó ở xã Trường Hà phía bắc và cụm di tích Nặm Lìn, thành Bản Phủ ở phường Thục Phán.
Giao thông
Tỉnh lộ 203 (đường Hồ Chí Minh) chạy qua phía tây bắc xã, đi Hà Quảng – Pác Bó. Đường tỉnh 204 giao với tỉnh lộ 203 ở Đức Long, đi qua Dân Chủ nối khu trung tâm Hòa An với Thông Nông; trên tuyến có đèo Mã Quỷnh ở ranh giới bản Ma Pản (Nam Tuấn) và bản Lũng Lừa (Thông Nông).
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Nam Tuấn, tỉnh Cao Bằng. Người dân ba xã cũ làm thủ tục tại UBND xã Nam Tuấn, xóm Nguyên Giáp.
Bản đồ Xã Nam Tuấn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nam Tuấn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Dân Chủ | Huyện Hòa An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Nam Tuấn | Huyện Hòa An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Đức Long | Huyện Hòa An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nam Tuấn mới gồm những xã cũ nào?
Ba xã Nam Tuấn, Đức Long và Dân Chủ của huyện Hòa An cũ (Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15).
Tên Nam Tuấn có nghĩa là gì?
Theo chữ phổ biến, “Nam” là phương nam, “Tuấn” là tài giỏi. Xã mới giữ tên xã Nam Tuấn cũ; chưa có văn bản giải thích nguồn gốc tên.
Trụ sở xã Nam Tuấn ở đâu?
Xóm Nguyên Giáp, xã Nam Tuấn (trụ sở xã Nam Tuấn cũ).
Từ trung tâm Cao Bằng đi Thông Nông qua đâu?
Theo đường tỉnh 204 qua Đức Long, Dân Chủ (nay thuộc xã Nam Tuấn) rồi vượt đèo Mã Quỷnh.
Diện tích, dân số xã Nam Tuấn?
119,66 km², 16.310 người.
Cùng Huyện Hòa An trước đây
- Phường Tân Giang 18.204
- Phường Thục Phán 41.157
- Xã Bạch Đằng 4.808
- Xã Hòa An 20.329
- Xã Kim Đồng 6.056
- Xã Minh Tâm 8.182
- Xã Nguyễn Huệ 9.349
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới