Xã Minh Tâm

Tổng quan

Xã Minh Tâm là một trong số ít xã của tỉnh Cao Bằng được ghép từ hai huyện cũ chỉ với hai xã: Minh Tâm vốn thuộc huyện Nguyên Bình, Trương Lương thuộc huyện Hòa An. Xã nằm trên quốc lộ 34, đoạn từ đô thị Cao Bằng đi về phía tây lên Nguyên Bình, Bảo Lạc — là cửa ngõ phía tây của vùng trung tâm tỉnh.

Diện tích 106,64 km², dân số 8.182 người, mật độ khoảng 77 người/km². Trụ sở xã đặt tại xóm Đông Sơn (trụ sở xã Minh Tâm cũ). Đề án sắp xếp của tỉnh nêu hướng phát triển của vùng: du lịch lịch sử, nông – lâm nghiệp, chăn nuôi, trồng thuốc lá và cây ăn quả.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên xã Minh Tâm cũ. Theo đề án, xã Trương Lương được nhập vào xã Minh Tâm, nên tên và trụ sở của Minh Tâm được giữ. Như vậy tên của một xã thuộc Nguyên Bình được dùng cho đơn vị có một nửa là đất Hòa An cũ.

Hán Việt. Minh là 明 — sáng, rõ ràng; Tâm là 心 — tim, lòng. “Minh Tâm” thường được hiểu là “lòng sáng”, tâm trong sáng ngay thẳng; Chưa tìm được văn bản giải thích vì sao xã mang tên này, cũng chưa thấy chữ Hán gốc ghi chính thức, nên 明心 là cách đọc theo chữ phổ biến nhất.

Tên xã cũ còn lại. Trương Lương trùng tên với mưu sĩ nổi tiếng thời Hán (張良), nhưng chưa có tư liệu nào cho biết tên xã ở Cao Bằng có liên hệ với nhân vật này; chỉ có thể ghi nhận là trùng âm. Trước năm 2020, vùng này còn có xã Công Trừng (nhập vào Trương Lương), còn phía Minh Tâm có các xã Lang Môn và một phần Bắc Hợp.

Trùng tên: sau sắp xếp 2025, Minh Tâm là tên xã duy nhất trên cả nước.

Địa lý

Theo đề án sắp xếp, xã giáp xã Hòa An và phường Thục Phán phía đông; xã Thanh Long và xã Nguyên Bình phía tây; xã Tam Kim phía nam; xã Nam Tuấn và xã Thông Nông phía bắc.

Địa hình núi đá vôi xen núi đất. Phía tây vùng Hòa An cũ có dãy núi đá vôi Lam Sơn (Phja Ngả) hiểm trở, nhiều hang sâu. Trên địa bàn có các núi Pù Nạn, Khau Kẻ Si, Khau Tu Lùm, một phần núi Khắc Thiệu ở ranh giới phía đông, và các hang Kéo Quảng, Lũng Tàn. Vùng Trương Lương cũ có sông Dẻ Rào, sông Nguyên Bình và suối Khuổi Tâm chảy qua. Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh.

Lịch sử

Trương Lương là xã của huyện Hòa An, Minh Tâm là xã của huyện Nguyên Bình cho đến năm 2025. Phong trào cách mạng phát triển sớm: tháng 11/1935 thành lập chi bộ liên xã Gia Bằng – Kỳ Chỉ, địa bàn mà tư liệu tỉnh xác định là xã Minh Tâm (Nguyên Bình).

• 10/1/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/2/2020): nhập xã Công Trừng vào Trương Lương; nhập xã Lang Môn và 10,20 km², 743 người của xã Bắc Hợp vào Minh Tâm.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập Trương Lương vào Minh Tâm, hoạt động từ 1/7/2025.

Theo đề án của tỉnh, trước khi nhập Trương Lương có 52,98 km² và 3.746 người; Minh Tâm cũ khoảng 53,7 km² với hơn 4.400 người — hai nửa gần cân bằng.

Minh Tâm thuộc vùng Nguyên Bình — huyện gắn với hai mốc lớn của phong trào cách mạng Cao Bằng theo tư liệu của tỉnh: tháng 10/1930 thành lập chi bộ mỏ thiếc Tĩnh Túc, và ngày 22/12/1944 Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời tại khu rừng Trần Hưng Đạo (châu Nguyên Bình) với 34 chiến sĩ, trong đó 25 người là con em các dân tộc Cao Bằng.

Dân cư – xã hội

Dân cư sống ở các thung lũng ven quốc lộ 34 và ven sông suối. Sau sáp nhập, người dân vùng Trương Lương vốn quen giao dịch ở huyện lỵ Hòa An nay làm thủ tục ở trụ sở xã tại xóm Đông Sơn.

Kinh tế

Đề án sắp xếp nêu rõ thế mạnh của vùng: nông – lâm nghiệp, chăn nuôi, trồng thuốc lá và cây ăn quả. Trên địa phận Trương Lương cũ có nhà máy thủy điện Nà Ngàn. Quốc lộ 34 giúp nông sản dễ đưa về đô thị Cao Bằng.

Văn hóa

Đề án nhắc tới hướng phát triển du lịch lịch sử của vùng, gắn với hệ thống di tích cách mạng phía Nguyên Bình và Hòa An. Xã cũng nằm trong không gian Công viên địa chất Non nước Cao Bằng với địa hình karst, hang động. Đời sống văn hóa Tày – Nùng giữ hát then, đàn tính, hát lượn. Chưa tìm được tư liệu đáng tin về di tích xếp hạng riêng của hai xã cũ, nên bài không nêu tên di tích cụ thể.

Giao thông

Quốc lộ 34 chạy qua xã theo chiều đông – tây. Tuyến bắt đầu ở ngã tư Km 8 (phường Thục Phán), đi Nguyên Bình, Bảo Lạc, Bảo Lâm rồi sang Tuyên Quang, dài khoảng 260 km — xã Minh Tâm là đoạn đầu tiên ra khỏi đô thị. Ở điểm đầu tuyến, quốc lộ 34 giao với quốc lộ 3. Vì chạy qua vùng núi và nhiều đoạn men sông, quốc lộ 34 vào mùa mưa lũ có lúc bị sạt lở, ách tắc.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Minh Tâm, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ làm thủ tục tại UBND xã, xóm Đông Sơn.

Bản đồ Xã Minh Tâm

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Minh Tâm được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hòa An, Huyện Nguyên Bình trước đây

• Phường Tân Giang 18.204
• Phường Thục Phán 41.157
• Xã Bạch Đằng 4.808
• Xã Ca Thành 4.684
• Xã Hòa An 20.329
• Xã Kim Đồng 6.056
• Xã Nam Tuấn 16.310
• Xã Nguyên Bình 9.278
• Xã Nguyễn Huệ 9.349
• Xã Phan Thanh 6.647
• Xã Tam Kim 5.864
• Xã Thành Công 5.138
• Xã Tĩnh Túc 5.850