Xã Thanh Long

Tổng quan

Xã Thanh Long nằm ở rìa tây nam của vùng Thông Nông cũ, giáp vùng Nguyên Bình: phía tây và nam xã là các xã Tĩnh Túc, Nguyên Bình, Ca Thành. Xã mới gồm ba xã cũ Yên Sơn, Ngọc Động và Thanh Long (Thanh Long đã nhập thêm xã Bình Lãng năm 2020); trụ sở đặt ở xóm Táp Ná.

Diện tích 118,62 km², dân số 6.507 người, mật độ khoảng 55 người/km² — thưa nhất trong bảy xã thuộc vùng Hà Quảng cũ. Huyện Thông Nông cũ rộng 357,38 km² (2019); riêng diện tích xã Thanh Long mới bằng khoảng một phần ba con số đó. Xã không có đường biên giới quốc gia và không có thị trấn cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Thanh Long cũ — một trong tám xã tách khỏi Hà Quảng năm 1966 để lập huyện Thông Nông. Hai xã kia, Yên Sơn và Ngọc Động, cũng thuộc nhóm tám xã ban đầu ấy; xã Bình Lãng (cũng trong nhóm tám) đã nhập vào Thanh Long năm 2020.

Phân tích Hán Việt: âm Thanh có các chữ 青 (xanh) và 清 (trong sạch); âm Long có 龍 (rồng) và 隆 (hưng thịnh). Tổ hợp 青龍 “Thanh Long” là tên của một trong Tứ tượng — linh vật đại diện phương Đông trong văn hóa Đông Á (Wikipedia). Tuy vậy, chưa tìm được văn bản chữ Hán gốc của tên xã, nên không xác định được tên xã dùng chữ nào. Từ điển wiki.ngonngu còn có mục thanh long chỉ loại quả — nghĩa thông dụng trong tiếng Việt hiện đại, không liên quan đến địa danh.

Tên các xã cũ: Yên Sơn gồm yên (安, yên ổn) và sơn (山, núi); Ngọc Động gồm ngọc và động. Đây là nghĩa từng chữ, chưa có nguồn giải thích tên.

Trùng tên: sau sắp xếp 2025, cả nước chỉ có một xã tên Thanh Long. Tên các xã cũ thì có nơi trùng: Wikipedia ghi xã Bình Lãng còn có ở huyện Tứ Kỳ (Hải Dương cũ) và huyện Tân Trụ (Long An cũ); xã Ngọc Động còn có ở huyện Quảng Hòa (Cao Bằng), nay thuộc xã Hạnh Phúc. Khi tra giấy tờ cũ ghi “xã Ngọc Động” ở Cao Bằng, cần xem huyện là Hà Quảng hay Quảng Hòa để biết nay thuộc Thanh Long hay Hạnh Phúc.

Địa lý

Phía bắc giáp Cần Yên; phía đông giáp Thông Nông và Minh Tâm; phía nam giáp Nguyên Bình; phía tây giáp Ca Thành và Tĩnh Túc.

Các núi được ghi: Cốc Ngóa, Cốc Tắm, Cốc Toòng, Đông Phán, Kèng Troong, Phia Lác, Phia Sấn, Thôm Cán. Suối Cấu Pẻn, Khuổi Heo, Pắc Chào chảy qua các thung lũng. Phía nam xã là vùng Nguyên Bình cũ, nơi có khối núi Phia Oắc cao 1.931 m — một trong hai đỉnh gần 2.000 m mà tài liệu của UBND tỉnh nêu tên (cùng Phja Dạ ở Bảo Lạc, 1.980 m).

Huyện Nguyên Bình kề bên có nhiệt độ trung bình 20 °C, lượng mưa trung bình năm 1.670 mm (Wikipedia) — số liệu cấp huyện láng giềng, không phải của riêng xã.

Lịch sử

• Trước 1966 — Thanh Long, Bình Lãng, Yên Sơn, Ngọc Động là các xã của huyện Hà Quảng.
• 7/4/1966 — Quyết định 67-CP lập huyện Thông Nông; cả bốn xã chuyển sang huyện mới.
• 1975–1978 — thuộc tỉnh Cao Lạng.
• 1/2/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 (ký 10/1/2020) đưa huyện Thông Nông trở lại Hà Quảng và nhập xã Bình Lãng vào xã Thanh Long.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Ngọc Động, Yên Sơn, Thanh Long thành xã Thanh Long; xã hoạt động từ 1/7/2025.

Vì vậy xã mới tương ứng với bốn trong tám xã ban đầu của huyện Thông Nông. Sau năm 1954, cả bốn tên Bình Lãng, Ngọc Động, Thanh Long, Yên Sơn đều nằm trong danh sách 28 xã của huyện Hà Quảng (Wikipedia).

Xa hơn về trước, vùng đất này thuộc châu Hà Quảng thời Pháp; châu được lập năm 1893 từ ba tổng của châu Thạch Lâm và tổng Thông Nông vốn thuộc châu Nguyên Bình. Tài liệu của UBND tỉnh về 525 năm thành lập Cao Bằng nhắc tổng Thông Nông là nơi nữ thủ lĩnh người Mông Pa Deng lãnh đạo nghĩa quân chống Pháp cuối thế kỷ XIX, và các di chỉ khảo cổ ở vùng Thông Nông là một trong những dấu tích cư dân tiền sử của tỉnh; tài liệu không ghi cụ thể di chỉ nằm ở xã nào.

Dân cư – xã hội

Xã có 6.507 người sống rải trên địa bàn rộng. Số liệu cấp huyện Hà Quảng năm 2020: Nùng 43,46%, Tày 28,13%, Mông 15,78%, Dao 12,07%, Kinh 0,56%; chưa có số liệu dân tộc riêng của xã.

Kinh tế

Chưa có số liệu kinh tế riêng của xã. Wikipedia ghi kinh tế vùng Thông Nông cũ chủ yếu là nông nghiệp và buôn bán nhỏ, có tiềm năng về chè dây và thuốc lá sợi; rượu men lá Thông Nông có trong danh sách đặc sản Cao Bằng.

Văn hóa

Chưa tìm thấy nghiên cứu văn hóa hay di tích được xếp hạng trong địa bàn xã. Các điểm di tích lớn gần nhất là rừng Trần Hưng Đạo (xã Tam Kim) ở phía nam và Pác Bó (xã Trường Hà) ở phía bắc.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Thanh Long, tỉnh Cao Bằng. Người dân ba xã cũ Yên Sơn, Ngọc Động, Thanh Long làm thủ tục tại UBND xã (xóm Táp Ná). Người có giấy tờ cũ ghi xã Bình Lãng (huyện Thông Nông, rồi Hà Quảng) cũng thuộc xã Thanh Long, vì Bình Lãng đã nhập vào Thanh Long từ năm 2020.

Bản đồ Xã Thanh Long

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Thanh Long được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hà Quảng trước đây

• Xã Cần Yên 10.375
• Xã Hà Quảng 10.997
• Xã Lũng Nặm 7.221
• Xã Thông Nông 9.458
• Xã Tổng Cọt 6.854
• Xã Trường Hà 12.736