Ca Thành là xã ở góc tây bắc vùng Nguyên Bình cũ, tỉnh Cao Bằng, có quốc lộ 34 đi qua và giáp tỉnh Thái Nguyên ở phía tây; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Yên Lạc và Ca Thành. Diện tích 109,85 km², dân số 4.684 người.
Tổng quan
Xã Ca Thành ở góc tây bắc vùng Nguyên Bình cũ, có quốc lộ 34 chạy qua phần đông bắc; đây là xã ít dân nhất trong sáu xã thuộc vùng Nguyên Bình cũ. Xã gồm hai xã cũ Yên Lạc và Ca Thành; trụ sở đặt ở xóm Khuổi Mỵ.
Diện tích 109,85 km², dân số 4.684 người, mật độ khoảng 43 người/km². Ca Thành giáp ba vùng: Nguyên Bình cũ ở phía đông, Bảo Lạc cũ ở phía bắc (xã Huy Giáp) và vùng Bắc Kạn cũ của tỉnh Thái Nguyên ở phía tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Ca Thành cũ; xã cũ Yên Lạc không còn là tên đơn vị hành chính. Chưa tìm được văn bản ghi năm và lý do đặt tên.
Phân tích Hán Việt: âm Ca có các chữ 歌 (bài hát, hát) và 哥 (anh); âm Thành có 成 (nên, hoàn thành) và 城 (thành lũy). Từ điển wiki.ngonngu ghi mục Ca Thành chỉ là tên xã, không giải nghĩa. Không có văn bản chữ Hán gốc nên nghĩa của tên chưa xác định; ở đây chỉ nêu nghĩa từng âm.
Tên xã cũ Yên Lạc: âm Yên thường là 安 (yên ổn), âm Lạc thường là 樂 (vui). Sau sắp xếp 2025, tên Yên Lạc vẫn tồn tại ở cấp xã nhưng ở tỉnh khác: xã Yên Lạc, tỉnh Phú Thọ, hình thành từ thị trấn Yên Lạc và hai xã Bình Định, Đồng Cương của huyện Yên Lạc (Vĩnh Phúc cũ) — không liên quan đến Yên Lạc của Nguyên Bình.
Tên bản địa trong xã: xóm Khuổi Mỵ (nơi đặt trụ sở), sông Neo, suối Nộc Soa; chưa có nguồn giải nghĩa.
Trùng tên: chỉ Cao Bằng có xã Ca Thành.
Địa lý
Phía bắc giáp Huy Giáp và Thanh Long; phía nam giáp Phan Thanh; phía đông giáp Tĩnh Túc; phía tây giáp tỉnh Thái Nguyên.
Sông Neo và suối Nộc Soa chảy qua xã. Theo bài huyện Nguyên Bình trên Wikipedia, vùng núi đá phía tây huyện cũ chạy dài từ Thành Công, Mai Long, Ca Thành, Yên Lạc, Triệu Nguyên, Minh Thanh, Bắc Hợp, nối liền dãy núi đá Lam Sơn, Minh Tâm, có nhiều ngọn cao trên 1.000 m; độ cao trung bình của huyện từ 800 đến 1.100 m, thấp dần từ tây sang đông. Khí hậu huyện cũ: nhiệt độ trung bình 20 °C, cao nhất ghi nhận 36,8 °C, thấp nhất 0,6 °C; lượng mưa trung bình 1.670 mm/năm; độ ẩm 82%.
Lịch sử
Thời Lê sơ, vùng Nguyên Bình thuộc châu Thạch Lâm; phía bắc là châu Bảo Lạc của thừa tuyên Tuyên Quang (Wikipedia, bài Cao Bằng). Thời Pháp vùng đất thuộc châu Nguyên Bình; năm 1926 Nguyên Bình là một trong ba sở đại lý của đạo quan binh Cao Bằng.
- 22/8/1945 — huyện Nguyên Bình được thành lập; Ca Thành và Yên Lạc đều có trong danh sách 19 xã ban đầu.
- 1975–1978 — thuộc tỉnh Cao Lạng.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ hai xã Yên Lạc và Ca Thành thành xã Ca Thành; hoạt động từ 1/7/2025.
Chưa tìm được tư liệu riêng về lịch sử hai xã cũ. Theo dự thảo đề án sắp xếp của tỉnh (4/2025), năm 2025 đất huyện Nguyên Bình cũ chia về sáu xã mang tên Nguyên Bình, Tĩnh Túc, Ca Thành, Phan Thanh, Tam Kim, Thành Công, cùng phần nhập vào hai xã Minh Tâm và Bạch Đằng.
Dân cư – xã hội
Với 4.684 người, Ca Thành có dân số ít nhất vùng Nguyên Bình cũ. Huyện Nguyên Bình cũ có chín dân tộc chính: Tày, Nùng, Mông, Dao, Sán Chỉ, Hoa, Kinh, Ngái, Mường; chưa có số liệu dân tộc riêng của xã. Ở cấp tỉnh, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 95% dân số (tài liệu của UBND tỉnh); theo Ban Dân tộc tỉnh, năm 2019 Cao Bằng có 35 dân tộc, trong đó người Nùng chiếm 29,8%.
Kinh tế
Chưa tìm được số liệu kinh tế riêng của xã. Mỏ thiếc Tĩnh Túc nằm ở xã láng giềng phía đông; tài liệu của UBND tỉnh kể thiếc trong nhóm khoáng sản của Cao Bằng cùng quặng sắt, mangan, bô xít. Bài huyện Nguyên Bình trên Wikipedia nêu núi đồi, đồng cỏ và khoáng sản là những tiềm năng kinh tế của người dân Nguyên Bình.
Văn hóa
Chưa tìm thấy di tích được xếp hạng hay nghiên cứu văn hóa riêng trong địa bàn xã. Ở cấp huyện, tài liệu của UBND tỉnh ghi cuối thế kỷ XIX người Dao ở Nguyên Bình nổi dậy chống Pháp dưới sự chỉ huy của Phù Nhị.
Giao thông
Quốc lộ 34 chạy qua phần đông bắc xã. Theo bài “Quốc lộ (Việt Nam)” trên Wikipedia, tuyến dài khoảng 265 km, nối Cao Bằng với Tuyên Quang; trên đất Cao Bằng đi qua phường Thục Phán và các xã Minh Tâm, Nguyên Bình, Tĩnh Túc, Ca Thành, Huy Giáp, Hưng Đạo, Bảo Lạc, Cô Ba, Lý Bôn, Nam Quang, Bảo Lâm, Yên Thổ, rồi sang Tuyên Quang tới các phường Hà Giang 1, Hà Giang 2. Như vậy Ca Thành là xã cuối cùng của vùng Nguyên Bình cũ trên tuyến này trước khi sang vùng Bảo Lạc cũ (Huy Giáp).
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Ca Thành, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ Yên Lạc, Ca Thành làm thủ tục tại UBND xã (xóm Khuổi Mỵ). Giấy tờ cũ ghi “xã Yên Lạc, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng” nay tương ứng với xã Ca Thành; không nhầm với xã Yên Lạc của tỉnh Phú Thọ.
Bản đồ Xã Ca Thành
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Ca Thành được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Yên Lạc | Huyện Nguyên Bình | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Ca Thành | Huyện Nguyên Bình | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Ca Thành gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ hai xã Yên Lạc và Ca Thành của huyện Nguyên Bình cũ, theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15.
Tên Ca Thành có nghĩa là gì?
Chưa xác định. Âm “ca” có các chữ 歌 (hát), 哥 (anh); âm “thành” có 成 (nên) và 城 (thành lũy); không có văn bản chữ Hán gốc hay nguồn giải thích tên.
Quốc lộ nào đi qua xã Ca Thành?
Quốc lộ 34, chạy qua phần đông bắc xã.
Xã Ca Thành giáp tỉnh nào?
Giáp tỉnh Thái Nguyên (vùng Bắc Kạn cũ) ở phía tây.
Diện tích, dân số xã Ca Thành?
109,85 km², 4.684 người.
Cùng Huyện Nguyên Bình trước đây
- Xã Bạch Đằng 4.808
- Xã Minh Tâm 8.182
- Xã Nguyên Bình 9.278
- Xã Phan Thanh 6.647
- Xã Tam Kim 5.864
- Xã Thành Công 5.138
- Xã Tĩnh Túc 5.850
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới