Xã Phan Thanh

Tổng quan

Xã Phan Thanh có ranh giới với tỉnh khác ở hai phía: phía tây và phía nam là tỉnh Thái Nguyên (phần Bắc Kạn cũ), phía đông là các xã Tĩnh Túc, Thành Công, phía bắc là Ca Thành. Xã gồm hai xã cũ Phan Thanh và Mai Long; trụ sở đặt ở xóm Bình Đường.

Diện tích 138,09 km², dân số 6.647 người, mật độ khoảng 48 người/km². Một phần đất thuộc Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén; dòng sông Năng — một trong ba con sông lớn của vùng Nguyên Bình — chảy qua xã.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Phan Thanh cũ; tên xã còn lại, Mai Long, trở thành tên vùng. Chưa tìm được văn bản ghi năm và lý do đặt tên xã Phan Thanh.

Phân tích Hán Việt: âm Phan có nhiều chữ: 潘 (họ Phan), 攀 (leo, vin lên), 幡 (lá cờ phướn). Âm Thanh có 青 (xanh), 清 (trong), 聲 (tiếng). Không có văn bản gốc nên không xác định được tên dùng chữ nào; ở đây chỉ nêu nghĩa từng âm. “Phan Thanh” cũng không có trong từ điển như một từ ghép.

Tên xã cũ Mai Long: âm Mai thường là 梅 (cây mai, mơ); âm Long có 龍 (rồng) và 隆 (thịnh). Chưa có nguồn giải thích tên.

Tên bản địa: núi Cà Thoong, Pia Nón; sông Pác Phán; xóm Bình Đường nơi đặt trụ sở. Các tên núi, sông chưa có nguồn giải nghĩa.

Trùng tên: chỉ Cao Bằng có xã Phan Thanh.

Địa lý

Theo bài huyện Nguyên Bình trên Wikipedia, sông Năng bắt nguồn từ vùng Bảo Lạc, qua xã Bằng Thành (Pác Nặm, Bắc Kạn cũ) rồi chảy qua địa phận Mai Long, Phan Thanh sang Bành Trạch (Ba Bể). Bài “Sông Năng” cho biết sông dài 117 km, có đoạn khoảng 23 km làm ranh giới Cao Bằng – Thái Nguyên, sau khi nhận nước từ hồ Ba Bể thì chảy sang Tuyên Quang và hợp lưu với sông Gâm tại Nà Hang. Ngoài sông Năng, xã còn có sông Pác Phán. Bài “Sông Năng” cũng ghi đôi bờ sông có nhiều bãi soi do phù sa bồi đắp, người dân canh tác lúa, ngô, khoai, lạc; mấy năm gần đây lưu vực sông có nạn khai thác cát sỏi và vàng trái phép gây sạt lở bãi soi — đây là mô tả chung cho cả lưu vực, không riêng đoạn qua xã.

Núi có tên Cà Thoong, Pia Nón; dãy Toong Tinh trên đất xã Phan Thanh cũ cao 1.120 m. Theo bài huyện Nguyên Bình trên Wikipedia, vùng núi đá phía tây huyện cũ chạy từ Thành Công, Mai Long, Ca Thành, Yên Lạc, Triệu Nguyên tới Minh Thanh, Bắc Hợp, có nhiều ngọn cao trên 1.000 m. Cũng bài huyện Nguyên Bình ghi núi Phia Oắc (1.931 m) thuộc xã Phan Thanh, trong khi đoạn khác và bài xã Thành Công gắn Phia Oắc với Thành Công — vị trí đỉnh chưa thống nhất giữa các nguồn. Một phần diện tích xã thuộc Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén, nơi có rừng kín thường xanh, rừng rêu và các loài như hươu xạ, sơn dương, vượn đen Đông Bắc.

Lịch sử

Vùng đất thuộc châu Nguyên Bình thời Pháp, huyện Nguyên Bình từ năm 1945. Cuối thế kỷ XIX, người Dao ở Nguyên Bình do Phù Nhị chỉ huy nổi dậy chống Pháp.

• 22/8/1945 — huyện Nguyên Bình được thành lập; Phan Thanh và Mai Long đều có trong danh sách 19 xã ban đầu.
• 1975–1978 — thuộc tỉnh Cao Lạng.
• 11/1/2018 — Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén thành vườn quốc gia; Phan Thanh là một trong các xã có đất thuộc vườn.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ hai xã Phan Thanh và Mai Long thành xã Phan Thanh; hoạt động từ 1/7/2025.

Trong đợt sắp xếp này, đất huyện Nguyên Bình cũ được phân về nhiều xã mới: sáu xã mang tên Nguyên Bình, Tĩnh Túc, Ca Thành, Phan Thanh, Tam Kim, Thành Công; ngoài ra xã Minh Tâm cũ nhập với xã Trương Lương (Hòa An) thành xã Minh Tâm, còn xã Thịnh Vượng cũ nhập vào xã Bạch Đằng — theo dự thảo đề án sắp xếp của tỉnh (4/2025).

Dân cư – xã hội

Xã có 6.647 người. Vùng Nguyên Bình cũ là địa bàn của chín dân tộc chính (Tày, Nùng, Mông, Dao, Sán Chỉ, Hoa, Kinh, Ngái, Mường); chưa có số liệu dân tộc riêng của xã. Năm 2019 cả huyện Nguyên Bình có 39.654 người trên 841 km² (mật độ 47 người/km²), gần với mật độ của xã Phan Thanh hiện nay.

Kinh tế

Chưa tìm được số liệu kinh tế riêng của xã. Wikipedia ghi cánh đồng Phiêng Pha của xã Mai Long cũ bằng phẳng nhưng nguồn nước dựa vào tự nhiên, gặp hạn hán thì mất mùa; dọc sông Năng là các bãi soi mà người dân trồng lúa, ngô, khoai, lạc (bài “Sông Năng”, mô tả chung cho cả lưu vực).

Văn hóa

Chưa tìm thấy di tích được xếp hạng hay nghiên cứu văn hóa riêng trong địa bàn xã. Ở cấp huyện, tài liệu của UBND tỉnh ghi cuối thế kỷ XIX người Dao ở Nguyên Bình nổi dậy chống Pháp dưới sự chỉ huy của Phù Nhị.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Phan Thanh, tỉnh Cao Bằng. Người dân hai xã cũ Phan Thanh, Mai Long làm thủ tục tại UBND xã (xóm Bình Đường). Địa chỉ cũ có chữ “xã Mai Long, huyện Nguyên Bình” nay đổi thành “xã Phan Thanh, tỉnh Cao Bằng”.

Bản đồ Xã Phan Thanh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Phan Thanh được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Nguyên Bình trước đây

• Xã Bạch Đằng 4.808
• Xã Ca Thành 4.684
• Xã Minh Tâm 8.182
• Xã Nguyên Bình 9.278
• Xã Tam Kim 5.864
• Xã Thành Công 5.138
• Xã Tĩnh Túc 5.850