Cần Yên là xã biên giới ở phía tây bắc vùng Hà Quảng cũ, tỉnh Cao Bằng; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Cần Nông, Lương Thông và Cần Yên. Diện tích 144,64 km² — lớn nhất vùng Hà Quảng cũ — dân số 10.375 người.
Tổng quan
Xã Cần Yên chiếm góc tây bắc của vùng Thông Nông – Hà Quảng cũ, có đường biên giới với Trung Quốc ở phía bắc và đồn biên phòng mang tên xã. Xã gồm ba xã cũ Cần Nông, Lương Thông và Cần Yên; điều đặc biệt là trụ sở UBND xã mới đặt tại trụ sở UBND xã Lương Thông cũ chứ không phải ở Cần Yên cũ.
Với 144,64 km², đây là xã rộng nhất trong bảy xã thuộc vùng Hà Quảng cũ; dân số 10.375 người, mật độ khoảng 72 người/km².
Địa giới xã Cần Yên trải qua nhiều lần chia – nhập: chia làm hai năm 1981, tách thêm một xã năm 2007, nhập lại một phần năm 2020 và nhập trọn năm 2025.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Cần Yên cũ — tên có từ trước năm 1966, khi Cần Yên còn là xã của huyện Hà Quảng, rồi là một trong tám xã lập nên huyện Thông Nông. Hai tên còn lại: Cần Nông là xã tách từ Cần Yên năm 2007 (trước đó là một thôn của Cần Yên); Lương Thông là xã cũ của Thông Nông, nơi nay đặt trụ sở xã.
Phân tích Hán Việt: âm Cần có các chữ 勤 — siêng năng (cần cù, cần mẫn) và 芹 — rau cần; âm Yên thường ứng với 安 — yên ổn (cách đọc “yên” của chữ an, như trong Yên Bái). Chưa tìm được văn bản chữ Hán gốc của tên xã, nên không xác định được tên dùng chữ nào; đây là nghĩa từng âm. Tương tự, “Lương Thông” chưa có nguồn ghi chữ gốc.
Tên thôn trong lịch sử: theo Quyết định 245-CP năm 1981, khi chia xã, Cần Yên giữ các thôn Hưng Đạo, Hồng Minh Thượng, Hồng Minh Hạ và Cần Nông; xã Vị Quang mới gồm hai thôn Sai Vị và Quang Trung. Thôn Cần Nông về sau thành xã (2007), còn Vị Quang nhập lại Cần Yên năm 2020.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Cần Yên.
Địa lý
Phía bắc giáp Trung Quốc; phía đông giáp Trường Hà; phía tây giáp Xuân Trường (vùng Bảo Lạc cũ); phía nam giáp Thông Nông và Thanh Long.
Địa hình núi cao, có các dãy Lũng Nhằm, Pò Mình; núi Chợ Cũ, Lũng Vai, Phia Nọi, Phia Bủng, Lũng Chi, Thiêng Nưa; đồi Pò Mản. Xã có các thung lũng Mười, Nà Khau Siểm, Nà Toàn. Sông suối gồm sông Nà Thin, suối Nặm Đông, suối Bản Ngẳm, suối Nà Rì. Tỉnh lộ 204 qua xã lên biên giới, có cầu Nà Pàng và cầu Tả Chia.
Lịch sử
- Trước 1966 — Cần Yên, Lương Thông là xã của huyện Hà Quảng.
- 7/4/1966 — Quyết định 67-CP đưa hai xã vào huyện Thông Nông mới lập.
- 10/6/1981 — Quyết định 245-CP chia Cần Yên thành Cần Yên và Vị Quang.
- 13/12/2007 — Nghị định 183/2007/NĐ-CP lập xã Cần Nông từ 2.338 ha và 1.652 người của Cần Yên.
- 1/2/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 nhập Vị Quang trở lại Cần Yên; huyện Thông Nông nhập vào Hà Quảng.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập ba xã Cần Nông, Lương Thông, Cần Yên thành xã Cần Yên; hoạt động từ 1/7/2025.
Thời Pháp, vùng này thuộc tổng Thông Nông; trước năm 1893 tổng thuộc châu Nguyên Bình, từ 1893 thuộc châu Hà Quảng mới lập (Wikipedia). Cuối thế kỷ XIX, tổng Thông Nông là nơi nữ thủ lĩnh người Mông Pa Deng chỉ huy nghĩa quân chống Pháp, và năm 1893 Pháp có quân đồn trú ở Thông Nông (tài liệu của UBND tỉnh). Những sự kiện này được ghi ở cấp tổng, không xác định cụ thể xã nào.
Như vậy, về địa giới, xã Cần Yên ngày nay tương ứng với xã Cần Yên trước năm 1981 cộng thêm xã Lương Thông.
Dân cư – xã hội
Xã có 10.375 người. Vùng Thông Nông – Hà Quảng là địa bàn của người Nùng, Tày, Mông, Dao (số liệu cấp huyện Hà Quảng năm 2020: Nùng 43,46%, Tày 28,13%, Mông 15,78%, Dao 12,07%); chưa có số liệu dân tộc riêng cho xã.
Trước năm 1966, Cần Yên và Lương Thông nằm trong danh sách 28 xã của huyện Hà Quảng; năm 2007 xã Cần Nông mới tách ra có 1.652 người.
Kinh tế
Chưa có số liệu kinh tế riêng của xã. Ở cấp vùng, Wikipedia ghi cơ cấu kinh tế vùng Thông Nông chủ yếu là nông nghiệp và buôn bán nhỏ, với chè dây và thuốc lá sợi là hai sản phẩm có tiềm năng; “rượu men lá Thông Nông” có trong danh sách đặc sản của tỉnh. Xã có thung lũng canh tác Nà Khau Siểm, Nà Toàn và hệ suối Nặm Đông, Bản Ngẳm, Nà Rì.
Văn hóa
Xã là địa bàn cư trú của người Nùng, Tày, Mông, Dao (mức vùng). Tài liệu của UBND tỉnh ghi truyền thống chống Pháp ở tổng Thông Nông cuối thế kỷ XIX gắn với nữ thủ lĩnh người Mông Pa Deng. Chưa tìm thấy di tích được xếp hạng hay nghiên cứu văn hóa riêng của xã.
Giao thông
Tỉnh lộ 204 từ Thông Nông chạy qua xã và nối tới biên giới. Đồn Biên phòng Cần Yên quản lý tuyến biên giới thuộc xã. Theo tài liệu của UBND tỉnh, đường biên giới Cao Bằng – Quảng Tây (Trung Quốc) dài trên 333 km, cắm 634 mốc quốc giới (469 mốc chính, 165 mốc phụ); Cần Yên là một trong các xã nằm trên tuyến này.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Cần Yên, tỉnh Cao Bằng. Nơi làm thủ tục: UBND xã Cần Yên, đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Lương Thông.
Bản đồ Xã Cần Yên
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cần Yên được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cần Nông | Huyện Hà Quảng | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Cần Yên | Huyện Hà Quảng | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Lương Thông | Huyện Hà Quảng | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cần Yên gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ ba xã Cần Nông, Lương Thông và Cần Yên của huyện Hà Quảng cũ (trước 2020 thuộc huyện Thông Nông).
Trụ sở xã Cần Yên đặt ở đâu?
Tại trụ sở cũ của UBND xã Lương Thông.
Tên Cần Yên có nghĩa là gì?
Chữ Hán gốc của tên chưa được xác định. Âm “cần” có các chữ 勤 (siêng năng) và 芹 (rau cần); âm “yên” thường ứng với 安 (yên ổn). Đây chỉ là nghĩa từng âm.
Xã Cần Nông được lập khi nào?
Ngày 13/12/2007 theo Nghị định 183/2007/NĐ-CP, tách từ xã Cần Yên; năm 2025 nhập trở lại.
Diện tích, dân số xã Cần Yên?
144,64 km², 10.375 người.
Cùng Huyện Hà Quảng trước đây
- Xã Hà Quảng 10.997
- Xã Lũng Nặm 7.221
- Xã Thanh Long 6.507
- Xã Thông Nông 9.458
- Xã Tổng Cọt 6.854
- Xã Trường Hà 12.736
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới