Tổng Cọt là xã biên giới ở góc đông bắc vùng Hà Quảng cũ, tỉnh Cao Bằng, giáp Trung Quốc ở cả phía bắc và phía đông; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Nội Thôn, Cải Viên và Tổng Cọt. Diện tích 100,48 km², dân số 6.854 người.
Tổng quan
Trong bảy xã thuộc vùng Hà Quảng cũ, Tổng Cọt là xã có đường biên giới bao hai mặt: phía bắc và phía đông đều giáp Trung Quốc. Xã mới ghép ba xã cũ Nội Thôn, Cải Viên và Tổng Cọt; trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND đặt tại xóm Cọt Nưa.
Diện tích 100,48 km², dân số 6.854 người, mật độ khoảng 68 người/km². Tuyến biên giới của xã do Đồn Biên phòng Tổng Cọt quản lý.
Tư liệu riêng về xã còn ít; nhiều nội dung dưới đây là bối cảnh chung của vùng biên Hà Quảng, được ghi rõ ở cấp vùng.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tổng Cọt cũ; trụ sở đặt ở xóm Cọt Nưa, một tên xóm cũng mang yếu tố “Cọt”. Hai xã cũ Nội Thôn và Cải Viên không còn là tên đơn vị hành chính.
Không phải tên Hán Việt thuần. Tra âm trên wiki.ngonngu cho biết “cọt” không có chữ Hán Việt; âm “tổng” thì có chữ Hán (như 總, chữ “tổng” trong tên đơn vị hành chính thời phong kiến), nhưng không có nguồn nào cho biết chữ ấy có mặt trong tên xã. Chưa tìm được nguồn ngôn ngữ học hay địa chí giải thích nghĩa của tên, nên bài này không nêu từ nguyên. Từ điển wiki.ngonngu có mục Tổng Cọt ghi đây là tên xã thuộc Hà Quảng.
Hai tên xã cũ: Nội Thôn gồm 內 (trong) và thôn (làng) — nghĩa theo mặt chữ là “làng bên trong”; tên có cùng cấu tạo với Thượng Thôn ở xã láng giềng Lũng Nặm. Cải Viên chưa tìm được nguồn giải nghĩa. Cả hai nay chỉ còn là tên vùng.
Trùng tên: không có xã nào khác trên cả nước tên Tổng Cọt. Đồn biên phòng quản lý tuyến biên giới của xã cũng mang tên Tổng Cọt, nên tên xã quen thuộc trong các tin tức về biên giới Cao Bằng.
Địa lý
Phía bắc và phía đông giáp Trung Quốc; phía tây giáp Lũng Nặm; phía nam giáp Hà Quảng và Quang Hán (vùng Trùng Khánh cũ).
Địa hình là cao nguyên đá vôi bị chia cắt mạnh, nhiều lũng kín. Các địa danh tự nhiên được ghi gồm Pác Bô, Bông và chuỗi “lũng”: lũng Cáo, lũng Keng Lạn, lũng Kít, lũng Mò Tốc, lũng Pàng, lũng Tý.
Toàn bộ địa bàn nằm trong Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, được công nhận năm 2018 và về sau được gia hạn danh hiệu. Theo tài liệu của UBND tỉnh, Cao Bằng có trên 130 điểm di sản địa chất; tỉnh là cao nguyên đá vôi xen đất, khí hậu nhiệt đới gió mùa lục địa núi cao mang tính á nhiệt đới.
Lịch sử
Vùng đất thuộc châu Hà Quảng thời Pháp, huyện Hà Quảng sau năm 1948. Sau năm 1975 Tổng Cọt là một xã của huyện Hà Quảng; giai đoạn 1975–1978 thuộc tỉnh Cao Lạng. Năm 1979, Hà Quảng là một trong những huyện bị thiệt hại nặng nề trong chiến tranh biên giới (Wikipedia). Thời Pháp, châu Hà Quảng được lập năm 1893 từ các tổng Phù Dúng, Trung An, Hà Quảng của châu Thạch Lâm và tổng Thông Nông của châu Nguyên Bình.
- Sau 1954 — Tổng Cọt, Nội Thôn, Cải Viên và Vân An đều có tên trong danh sách 28 xã của huyện Hà Quảng.
- 1/2/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14 nhập xã Vân An vào xã Cải Viên; cùng đợt huyện Thông Nông nhập vào Hà Quảng.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Nội Thôn, Cải Viên, Tổng Cọt thành xã Tổng Cọt; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 6.854 người. Chưa có số liệu dân tộc riêng của xã; ở cấp huyện Hà Quảng năm 2020, người Nùng chiếm 43,46%, Tày 28,13%, Mông 15,78%, Dao 12,07%. Nghiên cứu năm 2022 về người Nùng Giang ở xã láng giềng Lũng Nặm ghi nhận quan hệ thân tộc, mua bán và lễ nghi qua biên giới; chưa có nghiên cứu riêng cho Tổng Cọt.
Cao Bằng có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số gần 95% (tài liệu của UBND tỉnh); theo Ban Dân tộc tỉnh, năm 2019 người Nùng toàn tỉnh có 158.114 người, chiếm 29,8%, cư trú ở các huyện Quảng Hòa, Hà Quảng, Trùng Khánh, Hạ Lang, Bảo Lạc, Thạch An, Bảo Lâm.
Kinh tế
Chưa có số liệu kinh tế riêng của xã. Ở xã láng giềng Lũng Nặm, nghiên cứu năm 2022 ghi các cây trồng chính là ngô, lạc, đỗ tương, gừng, thuốc lá, rau màu; chăn thả trâu, bò, dê trên đất rừng giao khoán; một phần lao động làm thuê ở chợ vùng biên. Các số liệu ấy là của Lũng Nặm, không phải của Tổng Cọt.
Văn hóa
Chưa có nghiên cứu văn hóa riêng của xã. Ở Lũng Nặm kề bên, người Nùng Giang giữ Tết Thanh minh, lễ cúng bản, lễ vào nhà mới; mâm cỗ có lợn quay lá mắc mật, thịt ba chỉ gác bếp, xôi màu, bánh khảo, khẩu sli (nghiên cứu năm 2022). Toàn huyện Hà Quảng cũ có bốn đền thờ Nùng Trí Cao (Sóc Hà, Xuân Hòa, Trường Hà, Đào Ngạn), không có đền nào trong địa bàn Tổng Cọt theo danh sách này. Chưa tìm thấy di tích được xếp hạng riêng trên địa bàn xã; di tích gần nhất là Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó ở xã Trường Hà.
Giao thông
Tỉnh lộ 210 chạy qua xã, nối sang Lũng Nặm và Pác Bó về phía tây. Đồn Biên phòng Tổng Cọt quản lý tuyến biên giới của xã.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Tổng Cọt, tỉnh Cao Bằng. Người dân ba xã cũ Nội Thôn, Cải Viên, Tổng Cọt làm thủ tục tại UBND xã (xóm Cọt Nưa).
Bản đồ Xã Tổng Cọt
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tổng Cọt được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cải Viên | Huyện Hà Quảng | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Nội Thôn | Huyện Hà Quảng | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Tổng Cọt | Huyện Hà Quảng | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tổng Cọt gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ ba xã Nội Thôn, Cải Viên và Tổng Cọt của huyện Hà Quảng cũ, theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15.
Tên Tổng Cọt có nghĩa là gì?
Âm “cọt” không có chữ Hán Việt nên tên không phải Hán Việt thuần; chưa có nguồn giải thích nghĩa.
Xã Tổng Cọt giáp Trung Quốc ở phía nào?
Ở cả phía bắc và phía đông.
Trụ sở xã Tổng Cọt đặt ở đâu?
Tại xóm Cọt Nưa.
Diện tích, dân số xã Tổng Cọt?
100,48 km², 6.854 người.
Cùng Huyện Hà Quảng trước đây
- Xã Cần Yên 10.375
- Xã Hà Quảng 10.997
- Xã Lũng Nặm 7.221
- Xã Thanh Long 6.507
- Xã Thông Nông 9.458
- Xã Trường Hà 12.736
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới