Đông Khê là xã thuộc tỉnh Cao Bằng, nguyên là huyện lỵ huyện Thạch An cũ, nơi diễn ra trận mở màn Chiến dịch Biên giới năm 1950; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Đông Khê và hai xã Đức Xuân, Trọng Con. Diện tích 125,27 km², dân số 9.099 người.
Tổng quan
Cái tên Đông Khê gắn với một ngày cụ thể trong lịch sử quân sự Việt Nam: sáng 16/9/1950, quân đội nổ súng đánh cứ điểm Đông Khê trên quốc lộ 4, mở màn Chiến dịch Biên giới. Ngày nay, xã Đông Khê của tỉnh Cao Bằng gồm thị trấn Đông Khê — huyện lỵ huyện Thạch An cũ — cùng hai xã Đức Xuân và Trọng Con; trụ sở đặt tại tổ dân phố 3.
Diện tích 125,27 km², dân số 9.099 người, mật độ khoảng 73 người/km² — xã đông dân nhất vùng Thạch An cũ. Theo Wikipedia, xã là điểm dừng trên tuyến vận chuyển hàng từ Lạng Sơn lên Cao Bằng theo quốc lộ 4A.
Hai nét nhận diện lớn của xã là di tích Đông Khê cùng nghĩa trang liệt sĩ Đông Khê, và đặc sản thạch đen mà tài liệu của tỉnh gọi thẳng bằng tên “thạch đen (Đông Khê)”.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên thị trấn Đông Khê, đơn vị trung tâm trong ba đơn vị hợp thành. Hai tên Đức Xuân và Trọng Con không còn là tên hành chính.
Hán Việt: chưa tìm được văn bản Hán gốc ghi tên Đông Khê, nên bài không gán chữ Hán và không giải nghĩa cả tên. Theo từ điển, âm đông ứng với 東 (phương đông), 冬 (mùa đông)…; âm khê ứng với 溪 (khe suối), 蹊 (lối mòn)…
Lịch sử tên: Wikipedia ghi địa danh Đông Khê xuất hiện từ thời Pháp thuộc. Sách “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ” (1926) ghi châu Thạch An có châu lỵ ở Đông Khê, và Đông Khê là một trong ba sở đại lý của đạo quan binh Cao Bằng. Thời phong kiến, đơn vị hành chính ở đây mang tên Thượng Pha — tổng Thượng Pha của huyện Thạch An thế kỷ XIX, sau là xã Thượng Pha. Năm 1999, toàn bộ xã Thượng Pha và một phần xã Lê Lai được lập thành thị trấn Đông Khê, nên tên Đông Khê chính thức trở thành tên đơn vị hành chính cấp xã từ đó.
Tên các xã cũ: Đức Xuân là tên Hán Việt (đức: phẩm hạnh; xuân: mùa xuân). Trọng Con: chưa có nguồn giải nghĩa. Cả nước không có xã phường nào khác tên Đông Khê.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp xã Kim Đồng và xã Thạch An ở phía bắc, xã Đức Long ở phía đông, xã Canh Tân ở phía tây; phía nam giáp tỉnh Lạng Sơn.
Địa hình đồi núi thấp xen thung lũng; các đồi Khau Bằng, Nà Cúm và suối Pò Bửu, Bó Bửn. Đồn Đông Khê năm 1950 đặt trên một ngọn đồi, là mắt xích quan trọng trên tuyến phòng thủ quốc lộ 4 của Pháp.
Lịch sử
Thế kỷ XIX, vùng này thuộc tổng Thượng Pha, huyện Thạch An. Sách Đại Nam nhất thống chí (dẫn theo nghiên cứu năm 2023) ghi Thượng Pha cùng Hạ Pha, Tĩnh Đà hằng năm nộp thuế khai mỏ; vùng Thạch An có lễ hội Pò Đình ở xã Thượng Pha ngày 14 tháng Giêng.
Trận Đông Khê 1950. Sáng 16/9/1950 quân ta nổ súng đánh đồn Đông Khê; Chủ tịch Hồ Chí Minh lên đài quan sát ở Nà Lạn (nay thuộc xã Đức Long) trực tiếp theo dõi trận đánh. Đêm 17/9, tiểu đội phó La Văn Cầu chỉ huy tổ bộc phá diệt lô cốt đầu cầu: bị dập nát cánh tay phải, ông nhờ đồng đội chặt bỏ để tiếp tục ôm bộc phá đánh lô cốt. Wikipedia ghi Đông Khê được giải phóng hoàn toàn ngày 18/9/1950. Mất Đông Khê, tuyến phòng thủ quốc lộ 4 của Pháp bị cắt; chiến dịch kết thúc thắng lợi sau 29 ngày đêm, Cao Bằng được giải phóng ngày 3/10/1950.
- 11/8/1999 — Nghị định 69/1999/NĐ-CP lập thị trấn Đông Khê từ toàn bộ xã Thượng Pha và một phần xã Lê Lai, làm huyện lỵ Thạch An.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp thị trấn Đông Khê, xã Đức Xuân, xã Trọng Con thành xã Đông Khê, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Dân số 9.099 người, chia thành 14 thôn, tổ. Huyện Thạch An cũ có năm dân tộc chính là Tày, Nùng, Mông, Dao và Kinh. Sách Đồng Khánh địa dư chí (dẫn theo nghiên cứu năm 2023) ghi huyện thế kỷ XIX có nhiều người Thổ (Tày), ít người Nùng, người Mán. Nghiên cứu lịch sử ghi Thạch An là nơi nhiều người Kinh từ miền xuôi lên sinh sống từ thời Mạc, Lê và dần Tày hóa, nên văn hóa nơi đây có độ giao thoa Tày – Việt cao.
Nghiên cứu cũng ghi các dòng họ lớn trong địa bạ Thạch An thời Gia Long – Minh Mệnh là Đinh, Nông, Bế, Nguyễn, trong đó họ Đinh chiếm hơn 30% số chủ ruộng.
Kinh tế
Thạch đen (còn gọi tiên thảo, sương sáo) là cây chủ lực. Theo Tạp chí Công Thương (2023), năm 2022 huyện Thạch An trồng khoảng 497 ha, sản lượng 2.500 tấn, giá trị 80–100 tỷ đồng; Trọng Con nằm trong nhóm xã trồng nhiều nhất. Nhãn hiệu chứng nhận “Thạch đen Thạch An – Cao Bằng” được bảo hộ năm 2021. Cây thân cỏ, thu hoạch sau khoảng bốn tháng; lá và thân phơi khô rồi nấu, lọc, thêm bột gạo hoặc bột sắn để đông thành thạch.
Cây hồi cũng được huyện Thạch An cũ xác định là cây trồng mũi nhọn để giảm nghèo, với gần 3.000 ha theo báo chí. Tài liệu 525 năm Cao Bằng xếp “thạch đen (Đông Khê)” vào danh sách sản vật đặc hữu của tỉnh, bên cạnh lê, hạt dẻ, gạo nếp Pì pất, quýt Trà Lĩnh.
Văn hóa
Di tích Đông Khê (đồn Đông Khê) là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia; Wikipedia ghi khu vực có tượng đài chiến thắng. Nghĩa trang liệt sĩ Đông Khê là nơi yên nghỉ của 325 liệt sĩ, trong đó hơn 200 người hy sinh trong Chiến dịch Biên giới 1950, số còn lại hy sinh trong các cuộc kháng chiến và chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1979; tháng 7/2026 ngành văn hóa tỉnh tổ chức dâng hương tại đây nhân kỷ niệm Ngày Thương binh – Liệt sĩ.
Lễ hội truyền thống của vùng Thạch An gồm lồng tồng đầu xuân (13–15 tháng Giêng), lễ cầu mùa Nàng Hai, và lễ hội Pò Đình ở Thượng Pha xưa.
Nhân vật
La Văn Cầu (1932–2026), người Tày quê Trùng Khánh, anh hùng của trận Đông Khê, được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1952; ông mất ngày 24/6/2026.
Giao thông
Quốc lộ 4A (Lạng Sơn – Thất Khê – Đông Khê – Cao Bằng) chạy qua trung tâm xã; quốc lộ 34 cũng đi qua huyện Thạch An cũ. Tuyến cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh được triển khai qua địa bàn Thạch An.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: tổ/thôn …, xã Đông Khê, tỉnh Cao Bằng. Người dân thị trấn Đông Khê, Đức Xuân, Trọng Con làm thủ tục tại UBND xã Đông Khê.
Bản đồ Xã Đông Khê
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Đông Khê được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Đông Khê | Huyện Thạch An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Đức Xuân | Huyện Thạch An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Trọng Con | Huyện Thạch An | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Đông Khê mới gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm thị trấn Đông Khê, xã Đức Xuân và xã Trọng Con của huyện Thạch An cũ, theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Trận Đông Khê diễn ra khi nào?
Bắt đầu sáng 16/9/1950, là trận mở màn Chiến dịch Biên giới; đồn Đông Khê bị tiêu diệt, khu vực được giải phóng ngày 18/9/1950.
Tên Đông Khê có nghĩa là gì?
Chưa tìm được văn bản Hán gốc ghi tên nên chưa giải nghĩa chắc chắn. Đông Khê là châu lỵ Thạch An từ thời Pháp, thành tên thị trấn năm 1999 và tên xã từ 2025; trước đó đơn vị ở đây mang tên Thượng Pha.
Thạch đen Thạch An có gì đặc biệt?
Là cây thân cỏ ngắn ngày, được bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận “Thạch đen Thạch An – Cao Bằng” năm 2021; năm 2022 huyện trồng khoảng 497 ha.
Diện tích và dân số xã Đông Khê là bao nhiêu?
Diện tích 125,27 km², dân số 9.099 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Thạch An trước đây
- Xã Canh Tân 4.513
- Xã Đức Long 5.236
- Xã Kim Đồng 6.056
- Xã Minh Khai 4.437
- Xã Thạch An 7.589
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới