Xã Minh Khai

Tổng quan

Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã Minh Khai giữ hai kỷ lục trái chiều ở tỉnh Cao Bằng: diện tích lớn nhất (173,4 km², nhỉnh hơn xã Lý Bôn 173,25 km²) và dân số nhỏ nhất (4.437 người) trong 56 xã, phường. Mật độ khoảng 26 người/km², thấp nhất tỉnh, chưa bằng một phần năm mật độ bình quân của các xã vùng Quảng Hòa.

Xã gồm hai xã cũ Quang Trọng và Minh Khai ở góc tây nam huyện Thạch An cũ, trụ sở đặt tại thôn Pò Bẩu. Xã giáp hai tỉnh: phía nam và phía tây giáp tỉnh Thái Nguyên, phía đông giáp tỉnh Lạng Sơn. Theo Wikipedia, huyện Thạch An cũ giáp huyện Ngân Sơn (tỉnh Bắc Kạn trước 2025) ở phía tây và huyện Tràng Định (Lạng Sơn) ở phía nam.

Minh Khai và Quang Trọng đều có tên trong nhóm xã trồng nhiều thạch đen của Thạch An.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Minh Khai cũ; tên Quang Trọng không còn là tên hành chính.

Hán Việt: chưa tìm được văn bản Hán gốc ghi tên xã, nên bài không gán chữ Hán và không giải nghĩa cả tên. Theo từ điển, âm minh ứng với các chữ 明 (sáng, rõ), 鳴 (kêu, hót), 盟 (thề ước)…; âm khai ứng với 開 (mở ra), 揩 (lau chùi)…

Tên người: Minh Khai là bí danh của nhà cách mạng Nguyễn Thị Minh Khai (1910–1941). Trước năm 2025, nhiều tỉnh đồng bằng và trung du có xã Minh Khai (Hoài Đức – Hà Nội, Hưng Hà và Vũ Thư – Thái Bình, Bình Gia – Lạng Sơn…). Với xã Minh Khai ở Thạch An, chưa tìm được văn bản ghi năm và lý do đặt tên, nên ở đây chỉ ghi nhận sự trùng tên với nhà cách mạng, không khẳng định ý định của người đặt.

Tên xã cũ: Quang Trọng là tên Hán Việt (quang: sáng; trọng: nặng, quý trọng).

Trùng tên: sau sắp xếp 2025, các xã Minh Khai ở tỉnh khác đều đã nhập vào đơn vị mang tên khác; xã Minh Khai (Cao Bằng) là đơn vị cấp xã duy nhất còn tên này.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp xã Bạch Đằng và xã Canh Tân ở phía bắc; phía đông giáp tỉnh Lạng Sơn; phía nam và tây giáp tỉnh Thái Nguyên.

Theo Wikipedia, trên địa bàn có các đỉnh Khau Dáy, Khau Động, Khuổi Bải, Khau Lỉn, Mây Mẹo, Khau Mực, Cạm Tén, Bioóc Lương, Pích Ca, Khau Tầu, Khau Siểm. Sông chính là sông Minh Khai, cùng các suối Nặm Cung, Nặm Tàn. Theo bài Wikipedia về sông Bằng Giang, sông Minh Khai là một chi lưu của sông Hiến — cùng với suối Tà Cáy bắt nguồn từ vùng Ngân Sơn, Bằng Vân (nay thuộc Thái Nguyên); sông Hiến đổ vào sông Bằng tại phường Tân Giang. Như vậy nước từ Minh Khai chảy về phía bắc, qua trung tâm tỉnh rồi theo sông Bằng sang Quảng Tây ở cửa khẩu Tà Lùng.

Lịch sử

Vùng đất này thuộc châu Thạch Lâm thời Lê, huyện Thạch An từ 1835, châu Thạch An thời Pháp, huyện Thạch An sau 1948. Sau năm 1975 Minh Khai và Quang Trọng là hai xã của huyện Thạch An thuộc tỉnh Cao Lạng, rồi tỉnh Cao Bằng từ 29/12/1978. Trong đợt sắp xếp 2019–2020, hai xã giữ nguyên.

• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của xã Quang Trọng và xã Minh Khai thành xã Minh Khai, hoạt động từ 1/7/2025.

Chưa tìm được tư liệu riêng về lịch sử làng bản hay sự kiện kháng chiến gắn với hai xã cũ.

Theo nghiên cứu về Thạch An thế kỷ XIX, năm 1874 Tự Đức tách một số tổng, xã của hai huyện Thạch Lâm, Thạch An để lập huyện Nguyên Bình; năm 1887 người Pháp lập bộ máy cai trị ở Thạch An, đặt dưới chế độ quân quản; đến năm 1907 châu Thạch An gồm 4 tổng, 23 xã.

Dân cư – xã hội

Với 4.437 người trên hơn 173 km², mật độ chỉ khoảng 26 người/km². Huyện Thạch An cũ có năm dân tộc chính Tày, Nùng, Mông, Dao, Kinh; chưa có số liệu công bố riêng về thành phần dân tộc của hai xã cũ.

Kinh tế

Thạch đen là cây hàng hóa được ghi nhận rõ nhất — theo Tạp chí Công Thương (2023), Minh Khai và Quang Trọng nằm trong tám xã trồng nhiều nhất huyện Thạch An, huyện có khoảng 497 ha năm 2022. Cây thạch đen thu hoạch sau khoảng bốn tháng, trồng được cả trên ruộng, nương, bìa rừng, hợp với vùng đất dốc ít ruộng; người trồng cắt thân lá khi ngọn có nụ hoa, phơi khô. Nhãn hiệu chứng nhận “Thạch đen Thạch An – Cao Bằng” được công bố văn bằng năm 2021, với 9 chủ thể chế biến được cấp quyền sử dụng. Cây hồi là cây dài ngày thứ hai: báo chí ghi huyện Thạch An cũ có gần 3.000 ha hồi, coi đây là cây trồng mũi nhọn để giảm nghèo.

Văn hóa

Nghiên cứu năm 2023 về Thạch An thế kỷ XIX ghi lễ lồng tồng (xuống đồng) ngày 13–15 tháng Giêng, lễ cầu mùa Nàng Hai, tục thờ thổ công ở gốc cây đầu làng, và tín ngưỡng thờ thủy thần: ở những vực nước sâu, nước quẩn trên sông suối thường có người đến thắp hương, khi qua sông lớn thả đồ ăn xuống làm lễ vật cầu bình an. Chưa tìm được tư liệu về di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.

Giao thông

Tỉnh lộ 209 chạy qua xã theo hướng bắc – nam (Wikipedia); tỉnh lộ này cũng đi qua phần tây bắc xã Canh Tân láng giềng.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: thôn …, xã Minh Khai, tỉnh Cao Bằng. Trụ sở UBND xã ở thôn Pò Bẩu.

Bản đồ Xã Minh Khai

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Minh Khai được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thạch An trước đây

• Xã Canh Tân 4.513
• Xã Đông Khê 9.099
• Xã Đức Long 5.236
• Xã Kim Đồng 6.056
• Xã Thạch An 7.589