Đức Quang là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, giáp Nghệ An ở phía bắc và phường Bắc Hồng Lĩnh ở phía đông, được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Quang Vĩnh, Bùi La Nhân và Yên Hồ của huyện Đức Thọ cũ. Diện tích 30,31 km², dân số 17.515 người.
Tổng quan
Xã Đức Quang gom ba xã cũ Quang Vĩnh, Bùi La Nhân và Yên Hồ — trong đó Yên Hồ và Bùi Xá được Wikipedia nêu trong nhóm các làng giàu truyền thống văn hóa của huyện Đức Thọ cũ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Bùi La Nhân cũ.
Xã rộng 30,31 km², dân số 17.515 người, mật độ khoảng 578 người/km². Theo Wikipedia, xã giáp Nghệ An ở phía bắc và phường Bắc Hồng Lĩnh ở phía đông.
Yên Hồ là quê của Nguyễn Biểu — tướng nhà Hậu Trần nổi tiếng với tích “mâm cỗ đầu người” — và của nhà sử học, nhà ngôn ngữ học Hoàng Xuân Hãn.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: tên xã mới trùng với hai địa danh lịch sử có thật. Thứ nhất là phủ Đức Quang: theo Wikipedia, thời Lý – Trần vùng Đức Thọ (khi ấy gọi Chi La) thuộc phủ Đức Quang; thời Lê, huyện La Giang rồi La Sơn vẫn thuộc phủ Đức Quang — phủ gồm cả Hương Sơn, Thiên Lộc, Nghi Xuân, Thanh Chương, Nghi Lộc. Năm 1822 dưới triều Minh Mạng, vì trùng tên húy, phủ Đức Quang đổi tên thành phủ Đức Thọ (bài Wikipedia riêng về phủ Đức Thọ lại ghi phủ này lập năm 1831, khi tách tỉnh Hà Tĩnh khỏi trấn Nghệ An). Thứ hai là xã Đức Quang của huyện Đức Thọ — xã tồn tại đến cuối năm 2019, rồi sáp nhập với xã Đức Vĩnh thành xã Quang Vĩnh (1/1/2020). Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 và các nguồn đã tra không nói rõ tên mới được chọn theo địa danh nào.
Hán Việt: chưa tra được văn bản chữ Hán của tên phủ hay tên xã. Theo từ điển, chữ 德 (đức) là đạo đức, đức hạnh; âm quang thông dụng nhất ứng với chữ 光 (ánh sáng, vẻ vang). Vì không có nguồn xác nhận, bài không gán chữ Hán cho tên Đức Quang.
Tên các xã cũ (theo Wikipedia): Yên Hồ lập ngày 1/2/1978 do hợp nhất hai xã Đức Diên và Đức Phúc; Wikipedia ghi quê Nguyễn Biểu là làng Bình Hồ, nay thuộc Yên Hồ. Bùi Xá lập cùng ngày do hợp nhất hai xã Đức Bùi và Đức Xá. Ngày 1/1/2020, Bùi Xá sáp nhập với Đức La, Đức Nhân thành xã Bùi La Nhân; Đức Vĩnh và Đức Quang thành xã Quang Vĩnh.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Đức Quang hiện hành.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp tỉnh Nghệ An ở phía bắc, xã Đức Thịnh ở phía nam, phường Bắc Hồng Lĩnh ở phía đông, xã Đức Minh và xã Đức Thọ ở phía tây.
Sách Đại Nam nhất thống chí (được Wikipedia trích ở bài sông La) chép sông La có một nhánh rẽ chảy vào sông Minh tại xã Bùi Xá, còn dòng chính đổ vào sông Lam. Sông La hình thành ở bến Tam Soa từ hai sông Ngàn Phố và Ngàn Sâu, dài khoảng 12,5 km.
Wikipedia xếp Đức Thọ cũ vào vùng trung du của Hà Tĩnh. Khí hậu nhiệt đới gió mùa Bắc Trung Bộ, mùa hè có gió tây nam khô nóng, mưa tập trung cuối thu.
Lịch sử
Nguyễn Biểu (? – 1413), theo Wikipedia, đỗ Thái học sinh cuối thời Trần, là tướng nhà Hậu Trần. Năm 1413, Trùng Quang Đế sai ông đi sứ gặp tướng Minh là Trương Phụ để hoãn binh; Trương Phụ dọn mâm cỗ chỉ có một đầu người luộc chín ép ông ăn để thị oai, Nguyễn Biểu ung dung ngồi vào mâm. Theo Wikipedia, đền thờ Nguyễn Biểu ở Yên Hồ được dựng từ thời Lê để tưởng nhớ công lao của ông.
- 1822 / 1831 — phủ Đức Quang được thay bằng phủ Đức Thọ (hai bài Wikipedia ghi hai mốc khác nhau); sau năm 1945 huyện La Sơn thành huyện Đức Thọ, giai đoạn 1976–1991 thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh.
- 1/2/1978 — lập xã Yên Hồ (từ Đức Diên, Đức Phúc) và xã Bùi Xá (từ Đức Bùi, Đức Xá).
- 1/1/2020 — theo Nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14, lập xã Bùi La Nhân (Đức La, Đức Nhân, Bùi Xá) và xã Quang Vĩnh (Đức Vĩnh, Đức Quang).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 (khoản 39 Điều 1) sắp xếp các xã Quang Vĩnh, Bùi La Nhân và Yên Hồ thành xã Đức Quang; hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư và xã hội
Dân số 17.515 người, chủ yếu là người Kinh; theo Wikipedia, khoảng 11% dân số huyện Đức Thọ cũ theo Công giáo (2009).
Truyền thống học hành là điểm Wikipedia nhấn mạnh: Đức Thọ thời phong kiến có 39 người đỗ đại khoa, và hai trạng nguyên Đào Tiêu, Đoàn Nguyên Lợi được ghi là người Yên Hồ. Hoàng Xuân Hãn (1908–1996), nhà sử học, nhà ngôn ngữ học, đồng thời là kỹ sư, nhà toán học, sinh ở làng Yên Hồ — Wikipedia ghi rõ nay là xã Đức Quang.
Trường học, trạm y tế của các xã cũ tiếp tục phục vụ dân cư theo địa bàn.
Kinh tế
Nông nghiệp là sinh kế chính của các làng trong xã. Xã nằm giữa khu trung tâm Đức Thọ cũ và đô thị Hồng Lĩnh; theo Wikipedia, thị xã Hồng Lĩnh cũ có bốn cụm công nghiệp với khoảng 10.000 lao động, nay thuộc hai phường Bắc Hồng Lĩnh và Nam Hồng Lĩnh liền kề.
Số liệu kinh tế riêng của xã mới chưa được công bố tại thời điểm biên soạn.
Văn hóa và di tích
Wikipedia về huyện Đức Thọ ghi các di tích trên địa bàn xã: đền thờ Nguyễn Biểu (Yên Hồ), nhà thờ Hoàng Trừng (Đức Nhân cũ) và đền Cả ở Đức Xá cũ (nay thuộc vùng Bùi Xá).
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2014 — là sinh hoạt văn nghệ chung của vùng.
Bản đồ Xã Đức Quang
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Đức Quang được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Yên Hồ | Huyện Đức Thọ | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Bùi La Nhân | Huyện Đức Thọ | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Quang Vĩnh | Huyện Đức Thọ | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Đức Quang gồm những xã cũ nào?
Ba xã Quang Vĩnh, Bùi La Nhân và Yên Hồ của huyện Đức Thọ cũ (Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15).
Tên Đức Quang có nghĩa là gì?
Đức Quang là tên phủ có từ thời Lý – Trần, dưới triều Minh Mạng (1822 hoặc 1831 tùy nguồn) được thay bằng phủ Đức Thọ; cũng là tên một xã của huyện Đức Thọ tồn tại đến 2019. Chữ Hán của tên chưa có văn bản xác nhận.
Quê Hoàng Xuân Hãn nay thuộc xã nào?
Theo Wikipedia, Hoàng Xuân Hãn sinh năm 1908 ở làng Yên Hồ, huyện La Sơn — nay là xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh.
Đền Nguyễn Biểu ở đâu?
Ở vùng Yên Hồ cũ, nay thuộc xã Đức Quang.
Diện tích, dân số xã Đức Quang?
30,31 km², 17.515 người; trụ sở xã đặt tại UBND xã Bùi La Nhân cũ.
Cùng Huyện Đức Thọ trước đây
- Xã Đức Đồng 11.531
- Xã Đức Minh 18.718
- Xã Đức Thịnh 41.401
- Xã Đức Thọ 40.064
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới