Hương Khê là xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, nguyên là trung tâm huyện lỵ của huyện Hương Khê cũ; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Hương Khê và hai xã Hương Long, Phú Gia. Diện tích 165,89 km², dân số 29.994 người.
Tổng quan
Xã Hương Khê là đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Hà Tĩnh hình thành từ ngày 1/7/2025, khi cấp huyện không còn. Hạt nhân của xã là thị trấn Hương Khê — huyện lỵ của huyện Hương Khê từ năm 1985 — cộng với hai xã Hương Long và Phú Gia. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện Hương Khê cũ.
Xã rộng 165,89 km², dân số 29.994 người, mật độ khoảng 181 người/km² — đông dân nhất trong bảy xã thuộc vùng Hương Khê cũ. Đường Hồ Chí Minh chạy qua khu trung tâm; sông Ngàn Sâu chảy qua vùng này trên đường lên phía bắc.
Đất xã giữ nhiều dấu tích lịch sử của cả vùng: thành Sơn Phòng ở Phú Gia, nơi vua Hàm Nghi từng đóng quân năm 1885, và Rộc Cồn của xã Phú Phong cũ — nơi diễn ra cuộc biểu tình năm 1931 — nay cũng thuộc xã vì Phú Phong đã nhập vào thị trấn Hương Khê từ đầu năm 2025.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên thị trấn Hương Khê, và xa hơn là tên huyện Hương Khê. Huyện được lập cuối năm Đinh Mão (tháng 11/1867) bằng cách tách năm tổng khỏi huyện Hương Sơn; một trong năm tổng ấy cũng mang tên Hương Khê, bên cạnh Quy Hợp, Chu Lễ, Phương Điền và Phúc Lộc. Tên gọi này như vậy đã đi qua ba cấp: tổng, huyện, rồi thị trấn và nay là xã.
Chữ Hán: Wikipedia tiếng Trung ghi tên huyện là 香溪縣, phần tên tiếng Việt chú “縣香溪”. Chữ 香 (hương) nghĩa là mùi thơm; chữ 溪 (khê) là khe, suối nhỏ giữa núi. Theo mặt chữ, Hương Khê là “khe suối thơm”. Chưa tìm được văn bản giải thích vì sao tổng và huyện được đặt tên như vậy.
Tên “Hương Khê” còn đi vào lịch sử dân tộc qua khởi nghĩa Hương Khê (1885–1896) do Phan Đình Phùng lãnh đạo — một cuộc khởi nghĩa của phong trào Cần Vương, theo Wikipedia tồn tại suốt 10 năm liên tục, có địa bàn chính là huyện Hương Khê; căn cứ Vụ Quang nay thuộc vùng Vũ Quang.
Tiền tố “Hương” của các xã: sau năm 1945, khi bỏ cấp tổng, cả 37 xã của huyện đều có tên bắt đầu bằng “Hương” (Hương Long, Hương Phú, Hương Gia, Hương Phong…). Đợt hợp xã năm 1971 làm mất tiền tố này ở nhiều nơi — Hương Phú và Hương Gia thành Phú Gia, Hương Phong đổi thành Phú Phong — còn Hương Long giữ đến năm 2025. Wikipedia tiếng Trung ghi Hương Long là 香隆, Phú Gia là 富嘉.
Trùng tên: cả nước không có xã phường nào khác tên Hương Khê. Cần phân biệt xã với huyện Hương Khê cũ (1.278 km²), nay chia thành bảy xã.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp xã Hương Bình ở phía bắc, xã Hương Xuân ở phía nam, xã Hương Phố và xã Hương Đô ở phía đông, và nước Lào ở phía tây.
Sông Ngàn Sâu — phụ lưu chính của sông La, dài khoảng 131 km — bắt nguồn từ vùng núi giáp ranh Hà Tĩnh và Quảng Trị, chảy về hướng bắc qua Hương Khê, Vũ Quang, Đức Thọ rồi hợp với sông Ngàn Phố ở ngã ba Tam Soa thành sông La. Mùa lũ của sông ngắn, từ tháng 9 đến tháng 11, chiếm khoảng 56–57% lượng dòng chảy cả năm.
Huyện Hương Khê cũ có địa hình nhiều đồi núi, cao nhất là núi Rào Cỏ (2.235 m); đất phần lớn là feralit núi.
Lịch sử
Thời thuộc Minh (1407–1428) vùng này là huyện Thổ Hoàng; thời Hậu Lê nhập vào huyện Hương Sơn, phủ Đức Quang, xứ Nghệ An. Năm 1867 huyện Hương Khê ra đời. Phú Gia khi ấy thuộc tổng Chu Lễ.
Năm 1885, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi đến sơn phòng ở Hương Khê và tại đây vua xuống chiếu Cần Vương lần thứ hai. Báo Hà Tĩnh xác định nơi đóng quân là thành Sơn Phòng ở xã Phú Gia. Năm 1931, trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh, cuộc biểu tình Rộc Cồn diễn ra trên đất Phú Phong.
- 11/6/1971 — Quyết định 167/QĐ-TTg hợp Hương Phú và Hương Gia thành xã Phú Gia, đổi tên Hương Phong thành Phú Phong.
- 19/8/1985 — lập thị trấn Hương Khê, huyện lỵ, trên phần đất tách từ Gia Phố và Phú Phong (Quyết định 222-HĐBT).
- 19/1/2009 — mở rộng thị trấn bằng 127,80 ha của Hương Long, 89,08 ha của Gia Phố, 41,14 ha của Phú Phong và 3,25 ha của Phú Gia.
- 1/1/2025 — theo Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15, toàn bộ xã Phú Phong cùng một phần các xã Hương Xuân và Phú Gia nhập vào thị trấn Hương Khê.
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ thị trấn Hương Khê, xã Hương Long và xã Phú Gia thành xã Hương Khê.
Dân cư và xã hội
Với 29.994 người, xã là nơi đông dân nhất vùng Hương Khê cũ. Theo Wikipedia, huyện Hương Khê cũ có các dân tộc Kinh (đa số), Thổ, Thái và Chứt, và khoảng 27,87% dân số theo Công giáo.
Theo Báo Hà Tĩnh, giai đoạn 2020–2025 trên địa bàn ba đơn vị hợp thành xã, tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 95,6%, hộ nghèo còn 1,76%, hộ cận nghèo 2,18%, và 25/40 khu dân cư đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Là trung tâm cũ của huyện, xã có trường học các cấp và cơ sở y tế phục vụ cả vùng.
Kinh tế
Huyện Hương Khê cũ sống chủ yếu bằng nông nghiệp lúa nước, cùng ngô, chè, cam, chanh, bưởi; cây công nghiệp gồm thông, cao su, keo lá tràm, gió trầm; chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà. Hai xã cũ Hương Long, Phú Gia và cả Phú Phong (nhập thị trấn đầu năm 2025) đều có tên trong danh sách 19 xã thuộc vùng chỉ dẫn địa lý bưởi Phúc Trạch — đặc sản số một của Hương Khê, được bảo hộ chỉ dẫn địa lý năm 2010 và nằm trong danh sách 39 chỉ dẫn địa lý Việt Nam được EU cam kết bảo hộ từ 1/8/2020.
Theo Báo Hà Tĩnh, giai đoạn 2020–2025 tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn xã đạt gần 3.000 tỷ đồng, thu nhập bình quân 59,18 triệu đồng/người/năm, sản lượng lương thực năm 2025 là 6.499 tấn và có 5 sản phẩm OCOP 3 sao. Định hướng được nêu là nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và du lịch sinh thái gắn với di tích ở thôn Phú Lâm.
Văn hóa và di tích
- Thành Sơn Phòng (Phú Gia) — nơi vua Hàm Nghi đóng quân trong phong trào Cần Vương, gắn với chiếu Cần Vương lần thứ hai.
- Đền Trầm Lâm — theo Wikipedia, ở làng Phú Gia, tổng Chu Lễ xưa.
- Đền Đức Đại Vương ngàn Trụ — theo Wikipedia, ở làng Trại Trụ thuộc xã Phú Gia cũ.
- Rộc Cồn (Phú Phong cũ) — nơi diễn ra cuộc biểu tình năm 1931, được Báo Hà Tĩnh nêu là cuộc đấu tranh tiêu biểu của Hương Khê trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh; cùng địa bàn còn có đền Cây Chay.
Giao thông
Đường Hồ Chí Minh chạy qua trung tâm xã. Theo Wikipedia, quốc lộ 15 nối Hương Khê với thành phố Hà Tĩnh và với vùng Can Lộc, Đức Thọ; đường sắt Bắc Nam qua vùng Hương Khê có các ga Thanh Luyện, Chu Lễ, Hương Phố, Phúc Trạch và La Khê.
Hành chính
Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi: [thôn/tổ dân phố], xã Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh — không còn cấp huyện và không còn “thị trấn”. Thủ tục hành chính làm tại xã, ở khu trụ sở huyện cũ.
Bản đồ Xã Hương Khê
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hương Khê được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Hương Khê | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Hương Long | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Phú Gia | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hương Khê gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ thị trấn Hương Khê và hai xã Hương Long, Phú Gia thuộc huyện Hương Khê cũ, theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực từ 1/7/2025.
Tên Hương Khê có nghĩa là gì?
Tên viết 香溪 (theo Wikipedia tiếng Trung): hương là thơm, khê là khe suối. Đây là tên một tổng và tên huyện lập năm 1867, tách từ huyện Hương Sơn.
Xã Phú Phong cũ nay thuộc đâu?
Phú Phong đã nhập vào thị trấn Hương Khê từ 1/1/2025 (Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15), nên từ 1/7/2025 thuộc xã Hương Khê.
Diện tích và dân số xã Hương Khê là bao nhiêu?
165,89 km² và 29.994 người, mật độ khoảng 181 người/km².
Thành Sơn Phòng ở đâu?
Ở vùng Phú Gia cũ, nay thuộc xã Hương Khê — nơi vua Hàm Nghi đóng quân năm 1885.
Cùng Huyện Hương Khê trước đây
- Xã Hà Linh 12.622
- Xã Hương Bình 17.530
- Xã Hương Đô 14.287
- Xã Hương Phố 18.633
- Xã Hương Xuân 17.422
- Xã Phúc Trạch 18.135
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới