Hương Bình là xã biên giới thuộc tỉnh Hà Tĩnh, nằm ở phía tây bắc vùng Hương Khê cũ, được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Hòa Hải, Phúc Đồng và Hương Bình. Diện tích 215,56 km², dân số 17.530 người.
Tổng quan
Xã Hương Bình thuộc tỉnh Hà Tĩnh là một trong các xã giáp biên giới Việt – Lào của vùng Hương Khê cũ. Xã ghép từ ba xã của huyện Hương Khê — Hòa Hải, Phúc Đồng và Hương Bình — giữ tên Hương Bình và đặt trụ sở tại trụ sở UBND xã Hương Bình cũ.
Với 215,56 km² và 17.530 người (mật độ khoảng 81 người/km²), đây là xã rộng thứ hai trong bảy xã vùng Hương Khê, sau Hương Xuân.
Hai trong ba xã cũ — Hòa Hải và Phúc Đồng — là tên ghép đặt năm 1971, còn tên xã mới là tên duy nhất trong ba tên giữ lối đặt “Hương + một chữ” của thời sau Cách mạng.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên xã Hương Bình cũ. Tên này thuộc lớp địa danh có sau năm 1945, khi huyện Hương Khê bỏ cấp tổng và cả 37 xã của huyện đều có tên mở đầu bằng chữ “Hương”. Danh sách 37 xã ấy có Hương Bình; đợt hợp xã năm 1971 không đổi tên xã này, và năm 2025 tên được chọn cho xã mới.
Chữ Hán: Wikipedia tiếng Trung ghi tên xã là 香平社. Chữ 香 (hương) là thơm — cùng chữ đầu với tên huyện Hương Khê 香溪 theo cách ghi của nguồn này; chữ 平 (bình) là bằng phẳng, yên ổn. Chưa tìm được văn bản giải thích lý do đặt tên.
Tên các xã cũ:
- Hòa Hải — năm 1971 hợp từ Hương Hòa và Hương Hải, mỗi xã góp một chữ. Wikipedia tiếng Trung ghi 和海.
- Phúc Đồng — cùng năm 1971 hợp từ Hương Phúc và Hương Đồng. Wikipedia tiếng Trung ghi 福同.
Cách ghép này (bỏ chữ “Hương”, giữ chữ riêng của mỗi xã) lặp lại ở nhiều xã khác của huyện trong Quyết định 167/QĐ-TTg năm 1971: Lộc Yên, Phú Gia, Hòa Hải, Phúc Đồng.
Trùng tên: trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện nay không có xã phường nào khác tên Hương Bình. Khi viết địa chỉ chỉ cần ghi “xã Hương Bình, tỉnh Hà Tĩnh”.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp xã Vũ Quang và xã Hà Linh ở phía bắc, xã Hương Khê ở phía nam, xã Hương Phố ở phía đông; phía tây là nước CHDCND Lào. Huyện Hương Khê cũ có đường biên giới với Lào dài khoảng 50 km.
Vùng Hương Khê thuộc lưu vực sông Ngàn Sâu, phụ lưu chính của sông La, chảy về hướng bắc; mùa lũ của sông từ tháng 9 đến tháng 11. Địa hình huyện cũ nhiều đồi núi, cao nhất là núi Rào Cỏ (2.235 m); đất phần lớn là feralit núi; khoáng sản chủ yếu là than đá.
Lịch sử
Đất Hương Bình thuộc huyện Hương Khê từ khi huyện được lập năm 1867, tách khỏi huyện Hương Sơn với năm tổng Quy Hợp, Chu Lễ, Phương Điền, Phúc Lộc và Hương Khê. Sau năm 1945, vùng này chia thành nhiều xã nhỏ mang tiền tố “Hương”: Hương Bình, Hương Phúc, Hương Đồng, Hương Hòa, Hương Hải.
- 11/6/1971 — Quyết định 167/QĐ-TTg hợp Hương Hòa với Hương Hải thành xã Hòa Hải, Hương Phúc với Hương Đồng thành xã Phúc Đồng; xã Hương Bình giữ nguyên.
- 1976 — huyện Hương Khê thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh, gồm 24 xã, trong đó có ba xã này; năm 1991 trở lại tỉnh Hà Tĩnh.
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ Hòa Hải, Phúc Đồng và Hương Bình thành xã Hương Bình.
Huyện Hương Khê là địa bàn chính của khởi nghĩa Hương Khê (1885–1896). Theo Báo Hà Tĩnh, trong kháng chiến chống Pháp Hương Khê được chọn làm an toàn khu và căn cứ hậu phương (1947–1952), sản xuất vũ khí chi viện cho Bình Trị Thiên và Trung, Hạ Lào; thời chống Mỹ, đường Trường Sơn Đông đi qua huyện.
Dân cư và xã hội
Xã có 17.530 người. Theo Wikipedia, huyện Hương Khê cũ có các dân tộc Kinh (đa số), Thổ, Thái và Chứt; khoảng 27,87% dân số theo Công giáo, các giáo xứ vùng này thuộc giáo hạt Ngàn Sâu của Giáo phận Hà Tĩnh.
Mỗi xã cũ có trường mầm non, tiểu học và trung học cơ sở cùng trạm y tế. Năm 2014, kế hoạch sáp nhập Trường THCS Hương Bình với trường của Hòa Hải và Phúc Đồng từng gặp sự phản đối của phụ huynh, được báo chí phản ánh.
Kinh tế
Cả ba xã cũ Hương Bình, Hòa Hải và Phúc Đồng đều có tên trong danh sách 19 xã thuộc vùng chỉ dẫn địa lý bưởi Phúc Trạch. Chỉ dẫn địa lý này được Cục Sở hữu trí tuệ đăng bạ năm 2010 và là một trong 39 chỉ dẫn địa lý Việt Nam được EU cam kết bảo hộ từ 1/8/2020. Năm 2021 toàn vùng có 2.593 ha bưởi, khoảng 2.800 hộ tham gia, sản lượng hơn 21.000 tấn.
Theo Wikipedia, kinh tế vùng Hương Khê chủ yếu là lúa nước, cùng ngô, chè, cam, chanh, bưởi; cây công nghiệp có thông, cao su, keo lá tràm, gió trầm; chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà. Các loại gỗ quý như lim, táu từng được khai thác nhiều đến mức cạn kiệt.
Văn hóa
Bài Wikipedia về xã liệt kê một số nơi thờ tự và địa điểm trên địa bàn như đền Nhà Rồng (xóm Bình Minh) và khu lăng mộ Đức Đại Vương Dương Đô (xóm 8); chưa tìm được nguồn thứ hai về các di tích này.
Theo Wikipedia, quê Hòa Hải có nhà nghiên cứu Phan Xuân Biên, phó giáo sư, tiến sĩ, từng làm Giám đốc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh.
Bản đồ Xã Hương Bình
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hương Bình được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Phúc Đồng | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Hương Bình | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Hòa Hải | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hương Bình mới gồm những xã cũ nào?
Ba xã Hòa Hải, Phúc Đồng và Hương Bình thuộc huyện Hương Khê cũ, theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực từ 1/7/2025.
Tên Hương Bình có nghĩa là gì?
Wikipedia tiếng Trung ghi 香平: hương là thơm, bình là bằng phẳng, yên ổn. Tên có từ sau năm 1945, khi mọi xã của huyện Hương Khê đều mở đầu bằng chữ Hương.
Xã Hương Bình có giáp Lào không?
Có. Theo Wikipedia, phía tây xã là nước CHDCND Lào.
Diện tích, dân số xã Hương Bình là bao nhiêu?
215,56 km², 17.530 người, mật độ khoảng 81 người/km².
Tên Hòa Hải và Phúc Đồng từ đâu ra?
Đều là tên ghép năm 1971: Hòa Hải từ Hương Hòa + Hương Hải, Phúc Đồng từ Hương Phúc + Hương Đồng.
Cùng Huyện Hương Khê trước đây
- Xã Hà Linh 12.622
- Xã Hương Đô 14.287
- Xã Hương Khê 29.994
- Xã Hương Phố 18.633
- Xã Hương Xuân 17.422
- Xã Phúc Trạch 18.135
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới