Hương Xuân là xã biên giới ở cực tây nam tỉnh Hà Tĩnh, thuộc vùng Hương Khê cũ, được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Hương Lâm, Hương Vĩnh và Hương Xuân. Diện tích 263,14 km², dân số 17.422 người.
Tổng quan
Xã Hương Xuân thuộc tỉnh Hà Tĩnh là xã rộng nhất trong bảy xã của vùng Hương Khê cũ. Theo Wikipedia, xã có hai đường ranh giới đặc biệt: phía tây là biên giới Việt – Lào, phía nam là tỉnh Quảng Trị. Ba xã cũ hợp thành đều mang tiền tố “Hương” — Hương Lâm, Hương Vĩnh, Hương Xuân — và xã mới giữ tên Hương Xuân, trụ sở tại trụ sở UBND xã Hương Xuân cũ.
Diện tích 263,14 km², dân số 17.422 người, mật độ khoảng 66 người/km² — thưa nhất vùng Hương Khê.
Theo Wikipedia, vùng Hương Vĩnh xưa nằm trên con đường thiên lý bắc – nam và trên đường từ Đại Việt sang Ai Lao (Vạn Tượng); ở đây có chùa Vĩnh Đại và đền thờ Trần Phúc Hoàn, được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới kế thừa tên xã Hương Xuân cũ. Tên này thuộc lớp địa danh có sau năm 1945: khi huyện Hương Khê bỏ cấp tổng, cả 37 xã của huyện đều có tên mở đầu bằng “Hương”. Đợt hợp xã năm 1971 xóa hoặc ghép nhiều tên, nhưng Hương Xuân, Hương Lâm và Hương Vĩnh đều có mặt nguyên vẹn trong danh sách 24 xã của huyện năm 1976 và giữ đến năm 2025. Chưa tìm được văn bản giải thích lý do chọn tên Hương Xuân cho xã mới, ngoài việc đây là tên một trong ba xã hợp thành.
Chữ Hán: Wikipedia tiếng Trung ghi tên xã là 香春社. Chữ 香 (hương) là thơm; chữ 春 (xuân) là mùa xuân. Cùng nguồn ghi Hương Lâm là 香林 (lâm: rừng) và Hương Vĩnh là 香永 (vĩnh: lâu dài). Đây là cách ghi của một bách khoa thư; chưa đối chiếu được với văn bản Hán Nôm của địa phương.
Trùng tên: hiện không có xã phường nào khác tên Hương Xuân trong cả nước.
Địa lý
Theo Wikipedia, phía bắc xã giáp xã Hương Khê, phía đông giáp Hương Đô và Phúc Trạch, phía nam giáp tỉnh Quảng Trị, phía tây giáp CHDCND Lào. Huyện Hương Khê cũ có đường biên giới với Lào dài khoảng 50 km và trước năm 2025 giáp huyện Tuyên Hóa của tỉnh Quảng Bình ở phía nam.
Sông Ngàn Sâu bắt nguồn từ vùng núi Ông Giao Thừa (1.100 m) và Cũ Lân (1.014 m) thuộc dãy Trường Sơn, nơi giáp ranh Hà Tĩnh và Quảng Trị, rồi chảy về hướng bắc qua Hương Khê. Mùa lũ của sông từ tháng 9 đến tháng 11. Huyện Hương Khê cũ có địa hình nhiều đồi núi, đất phần lớn là feralit núi.
Lịch sử
Đất xã thuộc huyện Hương Khê từ năm 1867. Theo bài Wikipedia về xã Phúc Trạch, thời 1946–1954 xã Hương Lĩnh lớn gồm các làng La Khê, Phúc Hội, Phúc Trạch, Can Hợi, Đô Khê, Chúc A, Vĩnh Cư — đất nay là các xã cũ Hương Trạch, Phúc Trạch, Hương Đô, Hương Lâm, Hương Liên.
- Sau 1945 — các xã Hương Xuân, Hương Lâm, Hương Vĩnh có tên trong danh sách 37 xã của huyện.
- 1976 — ba xã này có tên trong danh sách 24 xã của huyện Hương Khê, tỉnh Nghệ Tĩnh; năm 1991 trở lại tỉnh Hà Tĩnh.
- 1/1/2025 — Nghị quyết 1283/NQ-UBTVQH15: một phần xã Hương Xuân nhập vào thị trấn Hương Khê (cùng Phú Phong và một phần Phú Gia).
- 1/7/2025 — Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ Hương Lâm, Hương Vĩnh và Hương Xuân thành xã Hương Xuân.
Năm 1885, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi đến sơn phòng ở Hương Khê, nơi vua xuống chiếu Cần Vương lần thứ hai; huyện Hương Khê sau đó là địa bàn chính của khởi nghĩa Hương Khê (1885–1896) do Phan Đình Phùng lãnh đạo. Theo Báo Hà Tĩnh, thời chống Mỹ đường Trường Sơn Đông đi qua Hương Khê.
Dân cư và xã hội
Xã có 17.422 người. Theo Wikipedia, huyện Hương Khê cũ có các dân tộc Kinh (đa số), Thổ, Thái và Chứt; khoảng 27,87% dân số theo Công giáo.
Hương Lâm là một trong hai xã biên giới (cùng Hương Liên) được Đồn Biên phòng Bản Giàng cử cán bộ giúp xây dựng nông thôn mới, theo Báo Hà Tĩnh năm 2023. Mỗi xã cũ có trường học các cấp cơ sở và trạm y tế.
Kinh tế
Hương Xuân và Hương Vĩnh có tên trong danh sách 19 xã thuộc vùng chỉ dẫn địa lý bưởi Phúc Trạch; Hương Lâm không có tên trong danh sách này. Chỉ dẫn địa lý “Phúc Trạch” cho quả bưởi được đăng bạ năm 2010 và nằm trong 39 chỉ dẫn địa lý Việt Nam được EU cam kết bảo hộ từ 1/8/2020. Năm 2022, toàn vùng có 2.714 ha bưởi, sản lượng hơn 23.000 tấn.
Theo Wikipedia, kinh tế vùng Hương Khê chủ yếu là nông nghiệp lúa nước, cùng ngô, chè, cam, chanh, bưởi; cây công nghiệp có thông, cao su, keo lá tràm, gió trầm; chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà. Đặc sản của huyện cũ được kể gồm bưởi Phúc Trạch, cam Khe Mây, chè xanh Hương Trà, cá chép sông Ngàn Sâu, mật ong rừng.
Văn hóa và di tích
Theo Wikipedia (nguồn duy nhất tìm được):
- Chùa Vĩnh Đại (Hương Vĩnh cũ) — ngôi chùa cổ hơn 200 năm, xưa do dân làng Thuận Trị dựng; đến thời Tự Đức làng Vĩnh Đại dời chùa về vị trí hiện nay. Chỗ chùa cũ còn tên đồng Chùa, cạnh đó là bàu Chùa.
- Đền thờ Trần Phúc Hoàn — thờ người có công phủ dụ vùng miền núi và mở đường Trìm – Trẹo; đền đổ nát trong những năm 1965–1968, nay còn nền.
Chùa Vĩnh Đại và đền thờ Trần Phúc Hoàn được ghi là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
Bản đồ Xã Hương Xuân
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hương Xuân được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hương Lâm | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Hương Xuân | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
| Xã Hương Vĩnh | Huyện Hương Khê | Tỉnh Hà Tĩnh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hương Xuân mới gồm những xã cũ nào?
Ba xã Hương Lâm, Hương Vĩnh và Hương Xuân của huyện Hương Khê cũ, theo Nghị quyết 1665/NQ-UBTVQH15, hiệu lực từ 1/7/2025.
Tên Hương Xuân có nghĩa là gì?
Wikipedia tiếng Trung ghi 香春: hương là thơm, xuân là mùa xuân. Tên có từ sau năm 1945, khi mọi xã của huyện Hương Khê đều mở đầu bằng chữ Hương.
Xã Hương Xuân giáp những đâu?
Theo Wikipedia: giáp Lào ở phía tây, tỉnh Quảng Trị ở phía nam, các xã Hương Khê, Hương Đô, Phúc Trạch ở phía bắc và đông.
Diện tích, dân số xã Hương Xuân là bao nhiêu?
263,14 km² và 17.422 người — rộng nhất, thưa dân nhất vùng Hương Khê cũ.
Ở Hương Xuân có di tích nào?
Chùa Vĩnh Đại và đền thờ Trần Phúc Hoàn ở vùng Hương Vĩnh cũ, được Wikipedia ghi là di tích cấp tỉnh.
Cùng Huyện Hương Khê trước đây
- Xã Hà Linh 12.622
- Xã Hương Bình 17.530
- Xã Hương Đô 14.287
- Xã Hương Khê 29.994
- Xã Hương Phố 18.633
- Xã Phúc Trạch 18.135
← Toàn bộ 69 xã, phường của Hà Tĩnh Tra tên xã cũ → mới