Xã Nam Cam Ranh

Tổng quan

Xã Nam Cam Ranh là đơn vị cấp xã duy nhất (không phải phường) trong năm đơn vị kế thừa thành phố Cam Ranh, thuộc tỉnh Khánh Hòa. Địa bàn xã gồm phần đất liền dọc Quốc lộ 1 ở phía nam vùng Cam Ranh và đảo Bình Ba trong vịnh Cam Ranh.

Diện tích 92,6 km², dân số 23.525 người, mật độ khoảng 254 người/km² — thưa nhất trong năm đơn vị của vùng Cam Ranh cũ. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Cam Thịnh Đông cũ, số 3238 Quốc lộ 1A, thôn Hòa Diêm.

Xã nằm ở rìa nam của tỉnh Khánh Hòa cũ: phía nam là xã Công Hải, thuộc vùng tỉnh Ninh Thuận trước đây. Trước ngày 1/7/2025, ranh giới này là ranh giới giữa hai tỉnh; từ ngày Ninh Thuận hợp nhất vào Khánh Hòa, nó là ranh giới giữa hai xã trong cùng một tỉnh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: “Nam Cam Ranh” là tên mới, ghép phương hướng với tên đô thị gốc; không xã cũ nào trong bốn xã hợp thành mang tên này. Cùng đợt, khu vực thành phố Cam Ranh được chia thành Bắc Cam Ranh, Cam Ranh, Ba Ngòi, Cam Linh và Nam Cam Ranh. Theo Tuổi Trẻ (17/4/2025), bản dự kiến của tỉnh từng đặt tên các đơn vị khu vực này theo số thứ tự (Cam Ranh 1, 2, 3, 4); Chủ tịch UBND thành phố Cam Ranh cho biết đề án của thành phố, đã được HĐND thông qua, đặt tên khác với phương án đó.

Chữ “Nam” là âm Hán Việt của 南 — phương nam.

“Cam Ranh” không phải tên Hán Việt: âm “ranh” không có chữ Hán Việt tương ứng (xem trang âm “ranh”). Wikipedia tiếng Việt ghi tên có gốc từ tiếng Chăm, Gia Rai hoặc Ê Đê Kăm M'ran, nghĩa là nơi tàu thuyền tập trung, sau được phiên âm thành Cam Ranh; nhận định này trên Wikipedia còn thiếu chú thích nguồn. Xem mục từ Cam Ranh trên wiki.ngonngu.

Tên đảo Bình Ba: theo Wikipedia, ngư dân địa phương cho rằng chữ “Bình” trong tên đảo có thể là “bình yên”, cũng có thể là “Bình Định” — để ghi nhớ tổ tiên từ Bình Định đến lập nghiệp khoảng cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII. Bình Ba cùng Bình Hưng, Bình Lập, Bình Tiên được gọi chung là “Tứ Bình”.

Tên các thôn: mười thôn sau sắp xếp năm 2026 là Bình Ba, Bình Hưng, Bình Lập, Hiệp Thanh, Hòa Diêm, Hòn Quy, Mỹ Thanh, Nước Ngọt, Sông Cạn và Thịnh Sơn.

Trùng tên: cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Nam Cam Ranh; dễ nhầm với phường Nam Nha Trang cùng tỉnh.

Địa lý

Phía bắc xã giáp phường Ba Ngòi; phía nam giáp xã Công Hải; phía tây giáp xã Bác Ái Đông. Xã là một trong năm đơn vị có phần mặt nước vịnh Cam Ranh — vịnh nước sâu, được mô tả là nơi tàu bè trú ẩn khi biển động.

Đảo Bình Ba rộng trên 3 km², nằm trong vịnh Cam Ranh, cách cảng Ba Ngòi khoảng 15 km về phía đông và cách trung tâm Nha Trang khoảng 60 km về phía nam. Đảo có ba bãi biển được biết đến nhiều nhất: bãi Chướng (nhiều đá, nước trong), bãi Nồm (cát trắng, nơi dân địa phương hay ra tắm) và bãi Nhà Cũ (nhiều cầu gai). Dân cư trên đảo sống tập trung từ khu cầu cảng kéo sang bãi Nồm; phần còn lại của đảo thưa dân.

Bình Lập — tên một thôn của xã — cũng là tên một bãi biển nằm trong danh sách bãi biển của Khánh Hòa. Khí hậu khu vực Cam Ranh nắng nhiều, lượng mưa trung bình khoảng 1.240 mm/năm, số giờ nắng khoảng 2.670 giờ/năm.

Lịch sử

Vùng Cam Ranh từng là nơi cư trú của người Ê Đê và thuộc Champa; từ giữa thế kỷ XVII vùng này thuộc Đàng Trong, năm 1653 chúa Nguyễn Phúc Tần lập phủ Thái Khang. Theo lời ngư dân được Wikipedia dẫn, những người đầu tiên lập nghiệp trên đảo Bình Ba đến từ Bình Định vào khoảng cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII.

Vịnh Cam Ranh có lịch sử quân sự dài: chặng nghỉ của hạm đội Nga trên đường sang Viễn Đông năm 1905, căn cứ hải quân thời Pháp, căn cứ quan trọng của Hải quân Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa trong Chiến tranh Việt Nam, rồi được Liên Xô thuê từ năm 1978. Trên đảo Bình Ba còn nhiều di tích chiến tranh có từ trước năm 1975.

• 2000 — Nghị định 21/2000/NĐ-CP lập thị xã Cam Ranh.
• 2007 — 12 xã được tách ra để lập huyện Cam Lâm.
• 2010 — Nghị quyết 65/NQ-CP lập thành phố Cam Ranh gồm 9 phường và 6 xã; Cam Lập, Cam Bình, Cam Thịnh Đông, Cam Thịnh Tây là bốn trong sáu xã ấy.
• 1/7/2025 — Theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025), toàn bộ bốn xã hợp thành xã Nam Cam Ranh; cùng ngày tỉnh Ninh Thuận hợp nhất vào Khánh Hòa.
• 12/6/2026 — HĐND xã sắp xếp lại thôn, từ 14 còn 10 thôn.

Dân cư và xã hội

Xã có 23.525 người trên 92,6 km². Riêng đảo Bình Ba có khoảng gần 5.000 người theo Wikipedia — một tỷ lệ đáng kể trong dân số toàn xã, sống tập trung quanh cầu cảng của đảo. Phần còn lại phân bố ở các thôn đất liền dọc Quốc lộ 1 và ven vịnh.

Việc đi lại giữa đảo và đất liền bằng tàu, ca nô. Trên đảo có đình làng Bình Ba và lăng Ngũ Hành — hai công trình tín ngưỡng của cộng đồng cư dân đảo, đồng thời là điểm tham quan.

Người dân bốn xã cũ, kể cả cư dân trên đảo, nay làm thủ tục hành chính tại UBND xã Nam Cam Ranh ở thôn Hòa Diêm.

Kinh tế

Gắn với tên gọi “đảo tôm hùm”, Bình Ba nổi tiếng với tôm hùm và hải sản; đảo cũng được mệnh danh là “Maldives của Việt Nam” nhờ những bãi biển còn hoang sơ, và là một điểm du lịch biển được nhiều người tìm đến ở Khánh Hòa.

Ở tầm vùng, thành phố Cam Ranh cũ lấy công nghiệp làm ngành chủ lực (đóng tàu, xi măng, chế biến nông – thủy sản) và có hai khu công nghiệp là Nam Cam Ranh và Bắc Cam Ranh. Cảng quốc tế Cam Ranh trong vịnh khai trương ngày 8/3/2016, tiếp nhận được tàu tải trọng 110.000 DWT.

Văn hóa và du lịch

Các điểm văn hóa – du lịch tiêu biểu nằm trên đảo Bình Ba: đình làng Bình Ba, lăng Ngũ Hành, các di tích chiến tranh có từ trước năm 1975, cùng ba bãi biển Chướng, Nồm, Nhà Cũ. Cụm “Tứ Bình” — Bình Ba, Bình Hưng, Bình Lập, Bình Tiên — được giới thiệu như một vùng du lịch biển còn giữ vẻ hoang sơ ở Khánh Hòa.

Toàn vùng Cam Ranh cũ có khoảng 70 di tích – danh thắng, trong đó có một di tích cấp quốc gia; di tích tiêu biểu của vùng là Lăng Ông – Đền Bà Cam Xuân ở phường Cam Ranh.

Giao thông

Quốc lộ 1 chạy qua xã, nối Cam Ranh với vùng Ninh Thuận cũ; trụ sở xã nằm ngay trên tuyến này. Đường sắt Bắc – Nam có ga Cam Thịnh Đông trên địa bàn xã, nằm giữa ga Ngã Ba (phường Ba Ngòi) và ga Kà Rôm. Hai tuyến cao tốc Nha Trang – Cam Lâm và Cam Lâm – Vĩnh Hảo đi qua vùng Cam Ranh cũ. Ra đảo Bình Ba bằng tàu, ca nô.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “…, xã Nam Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa”, không còn cấp “thành phố Cam Ranh”. Ví dụ với cư dân đảo: “thôn Bình Ba, xã Nam Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa”.

Bản đồ Xã Nam Cam Ranh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nam Cam Ranh được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Cam Ranh trước đây

• Phường Ba Ngòi 31.708
• Phường Bắc Cam Ranh 43.644
• Phường Cam Linh 33.052
• Phường Cam Ranh 31.237