Xã Trung Khánh Vĩnh

Tổng quan

Với 338,5 km², Trung Khánh Vĩnh là xã rộng nhất trong năm xã kế thừa huyện Khánh Vĩnh, nhưng chỉ có 7.772 người — mật độ khoảng 23 người/km², thấp nhất trong năm xã này. Xã thuộc tỉnh Khánh Hòa, phần lớn diện tích là rừng núi.

Xã gồm hai xã cũ Khánh Trung và Khánh Hiệp, trụ sở đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Khánh Hiệp (thôn Hòn Lay). Điểm nổi bật về kinh tế là vườn bưởi da xanh ở Khánh Trung, nơi báo chí năm 2020 ghi nhận hộ trồng bưởi lớn nhất huyện cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên đặt theo vị trí. Năm xã kế thừa huyện Khánh Vĩnh đều mang tên huyện cũ; xã này thêm “Trung” (giữa). Chữ “Trung” cũng có mặt trong tên xã cũ Khánh Trung, một trong hai xã hợp thành; chưa tìm được văn bản của tỉnh giải thích lý do chọn tên.

Phân tích Hán Việt. Trung là chữ 中 — ở giữa (khác với 忠 trung = trung thành). Khánh theo cách hiểu thông thường trong tên tỉnh là 慶, nghĩa là mừng, điều lành; Vĩnh là 永 — dài lâu. Cả tên đọc là “phần giữa của Khánh Vĩnh”. Tên ghép theo kiểu tiếng Việt hiện đại (từ chỉ hướng đặt trước), nên chữ Hán chỉ để giải nghĩa.

Các xã cũ. Khánh Trung và Khánh Nam cùng được tách từ xã Khánh Minh tháng 9/1985; Khánh Hiệp được tách từ xã Khánh Bình cùng đợt. Tên Khánh Minh, Khánh Hiệp nay không còn là tên hành chính.

Trùng tên: không có xã phường nào khác trên cả nước tên Trung Khánh Vĩnh.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp tỉnh Đắk Lắk ở phía bắc và phía tây, giáp Bắc Khánh Vĩnh và Diên Lâm ở phía đông, Tây Khánh Vĩnh ở phía nam.

Huyện Khánh Vĩnh cũ giáp huyện M'Drắk và Krông Bông của Đắk Lắk ở phía bắc và tây; đây là phần thượng nguồn sông Cái Nha Trang, các sông suối tụ về sông Thác Ngựa và sông Chò. Toàn huyện cũ có 87.198,99 ha đất rừng, độ che phủ khoảng 75%, trữ lượng gỗ khoảng 10 triệu m³; khoáng sản chính là thiếc và cao lanh.

Lịch sử

Huyện Khánh Vĩnh tái lập năm 1985 (Quyết định 189-HĐBT), ban đầu có bảy xã, trong đó Khánh Minh và Khánh Bình là hai xã có phần đất nay thuộc Trung Khánh Vĩnh.

• 13/9/1985 — Quyết định 230-HĐBT chia xã Khánh Minh thành Khánh Nam và Khánh Trung; chia xã Khánh Bình thành Khánh Bình, Khánh Hiệp, Khánh Đông.
• 30/6/1989 — huyện Khánh Vĩnh thuộc tỉnh Khánh Hòa tái lập.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Khánh Trung và Khánh Hiệp thành xã Trung Khánh Vĩnh; chính quyền xã hoạt động từ 1/7/2025.
• 6/2026 — HĐND xã thông qua đề án sắp xếp thôn, từ sáu thôn còn năm: Ba Cẳng, Bắc Sông Giang, Cà Thiêu, Hòn Lay, Suối Cá.

Hai xã hợp thành có nguồn gốc khác nhau: Khánh Trung tách từ Khánh Minh, Khánh Hiệp tách từ Khánh Bình.

Dân cư – xã hội

Dân số 7.772 người sống ở năm thôn. Dân tộc Raglai là cộng đồng đông nhất của vùng huyện cũ (khoảng 49% dân số huyện năm 2009), kế đó là người Kinh và người Cơ Ho nhóm T'rin; huyện cũ còn có người Ê Đê, Tày, Nùng, Mường sinh sống. Số liệu dân tộc cấp xã chưa có trong nguồn đã tra.

Theo điều tra năm 2009, huyện Khánh Vĩnh có 33.714 người, trong đó 16.297 người Raglai, khoảng 9.176 người Kinh, 4.592 người Cơ Ho, 1.481 người Ê Đê, 1.022 người Tày, 615 người Nùng, 110 người Mường. Trên phạm vi cả nước, người Raglai tập trung nhiều nhất ở Ninh Thuận (58.911 người) và Khánh Hòa (45.915 người) theo cùng đợt điều tra — hai tỉnh nay đã hợp nhất thành tỉnh Khánh Hòa mới. Theo mô tả dân tộc học trên Wikipedia, phương thức sản xuất chủ đạo của người Raglai là nương rẫy với bắp và lúa làm lương thực chính, bên cạnh đậu, khoai củ, cây ăn quả và chăn nuôi trâu, bò, heo, gà; nhà ở truyền thống là nhà sàn thấp, sàn cách đất không quá một mét.

Các cơ sở y tế, giáo dục tuyến trên của vùng huyện cũ tập trung ở xã Khánh Vĩnh. Theo số liệu năm 2010 của huyện, lao động nông nghiệp chiếm 71,53% tổng lao động.

Kinh tế

Bưởi da xanh là cây gắn với tên Khánh Trung: báo chí năm 2020 nêu Khánh Trung là một trong bốn xã trồng bưởi nhiều nhất huyện, và hộ trồng lớn nhất huyện (15 ha) ở xã này. Sản phẩm dùng nhãn hiệu tập thể “Bưởi da xanh Khánh Vĩnh” (công bố tháng 6/2019).

Năm 2020 toàn huyện có khoảng 552 ha bưởi da xanh. Các cây trồng khác của vùng huyện cũ gồm lúa, ngô, mía, khoai mì, rau; năm 2010 khu vực nông – lâm – thủy sản chiếm 44,36% cơ cấu kinh tế huyện.

Văn hóa

Người Raglai, dân tộc đông nhất vùng huyện cũ, có lễ cúng thần và mừng lúa mới sau thu hoạch, lễ bỏ mả, cùng các nhạc cụ mã la, đàn chapi, kèn môi, đàn đá.

Chưa có di tích được xếp hạng nào được ghi nhận riêng tại địa bàn xã trong các nguồn đã tra. Tư liệu cấp huyện kể các địa danh căn cứ kháng chiến như sân bay dã chiến Hòn Xã, Hòn Nhạn, Soi Mít, Hòn Dù, buôn Gia Lê, Hòn Bà và căn cứ Hòn Dữ, không nêu thuộc xã nào.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Trung Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa”. Người dân Khánh Trung cũ làm thủ tục tại trụ sở xã ở Khánh Hiệp cũ (thôn Hòn Lay).

Bản đồ Xã Trung Khánh Vĩnh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Trung Khánh Vĩnh được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Khánh Vĩnh trước đây

• Xã Bắc Khánh Vĩnh 9.199
• Xã Khánh Vĩnh 11.204
• Xã Nam Khánh Vĩnh 10.271
• Xã Tây Khánh Vĩnh 7.357