Xã Bế Văn Đàn

Tổng quan

Xã Bế Văn Đàn mang trọn họ tên một người: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Bế Văn Đàn, người Tày sinh năm 1931 ở vùng Phục Hòa, hy sinh năm 1953 khi lấy thân mình làm giá súng. Xã nằm ở phía đông vùng Quảng Hòa cũ của tỉnh Cao Bằng, có đoạn biên giới với Trung Quốc và có sông Bắc Vọng chảy qua.

Xã mới gồm ba xã cũ: Bế Văn Đàn và Cách Linh (vốn thuộc huyện Phục Hòa trước 2020) cùng Hồng Quang (vốn thuộc huyện Quảng Uyên). Trụ sở đặt tại trụ sở cũ của UBND xã Cách Linh. Diện tích 118,31 km², dân số 10.253 người, mật độ khoảng 87 người/km².

Trên địa bàn có Địa điểm lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Bế Văn Đàn, di tích lịch sử cấp tỉnh từ năm 2023.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Bế Văn Đàn cũ — xã được lập ngày 1/2/2020 theo Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14, khi xã Hồng Đại nhập vào xã Triệu Ẩu (huyện Phục Hòa) và đơn vị mới được đặt tên theo người anh hùng. Hai tên Cách Linh và Hồng Quang không còn là tên hành chính.

Đây là tên người, không phải tên đất. Bế là họ; nghiên cứu lịch sử ghi châu Thạch Lâm thời Lê do “phiên thần họ Bế” được thế tập cai quản, và họ Bế là một trong bốn nhóm họ lớn nhất trong địa bạ Thạch An thế kỷ XIX (cùng Đinh, Nông, Nguyễn). Chưa tìm được tư liệu ghi chữ Hán trong tên khai sinh của ông, nên bài không ghi chữ Hán cho tên. Từ điển ghi âm văn ứng với chữ 文 (văn chương) và nhiều chữ khác.

Người mang tên: Bế Văn Đàn nhập ngũ tháng 1/1948. Ngày 12/12/1953, trong trận Mường Pồn (huyện Điện Biên) thuộc chiến dịch Đông Xuân 1953–1954, ông lấy thân mình làm giá súng cho khẩu trung liên và hy sinh. Ngày 31/8/1955 ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cao Bằng và nhiều nơi khác.

Một điểm cần đối chiếu: báo Nhân Dân (2023) và Wikipedia ghi quê ông là “xã Quang Vinh, nay là xã Bế Văn Đàn”; trong khi văn bản năm 2020 lập xã Bế Văn Đàn từ Triệu Ẩu và Hồng Đại. Chưa tìm được văn bản nói rõ Quang Vinh là tên cũ của xã nào trong hai xã ấy. Không nhầm với xã Quang Vinh của vùng Trà Lĩnh (thuộc huyện Trùng Khánh giai đoạn 2020–2025, nay thuộc xã Quang Hán).

Tên các xã cũ: Cách Linh là tên tổng có từ thời Nguyễn, thuộc châu Quảng Uyên; năm 1893 tổng này được cắt sang lập châu Phục Hòa.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp xã Quảng Uyên và xã Độc Lập ở phía bắc, xã Phục Hòa ở phía nam, xã Hạnh Phúc ở phía tây; phía đông giáp xã Vinh Quý và biên giới Trung Quốc (Quảng Tây).

Địa hình núi đá vôi xen thung lũng; các núi Lũng Phia, Pác Mơ. Sông Bắc Vọng từ vùng Độc Lập chảy xuống qua xã rồi về Tà Lùng; suối Khuổi Kheng là một nhánh nhỏ. Theo Wikipedia, sông Bắc Vọng hợp lưu với sông Bằng tại xã Phục Hòa, gần cửa khẩu Tà Lùng.

Lịch sử

Tổng Cách Linh thời Nguyễn thuộc châu Quảng Uyên; năm 1893 người Pháp tách tổng này cùng tổng Phục Hòa (của châu Thạch An) lập châu Phục Hòa. Từ đó vùng Cách Linh – Triệu Ẩu – Hồng Đại gắn với Phục Hòa, còn Hồng Quang ở lại Quảng Uyên.

• 6/3/1967 — Phục Hòa và Quảng Uyên hợp thành huyện Quảng Hòa.
• 2001 — tách lại; Cách Linh, Hồng Đại, Triệu Ẩu thuộc huyện Phục Hòa.
• 1/2/2020 — Nghị quyết 864/NQ-UBTVQH14: xã Hồng Đại (khoảng 5,9 km² và 758 người) nhập vào xã Triệu Ẩu, lấy tên xã Bế Văn Đàn; phần còn lại của Hồng Đại nhập vào Cách Linh.
• 1/3/2020 — huyện Quảng Hòa được tái lập.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp Hồng Quang, Cách Linh, Bế Văn Đàn thành xã Bế Văn Đàn, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 10.253 người, mật độ khoảng 87 người/km². Chưa có số liệu công bố riêng về thành phần dân tộc của ba xã cũ; anh hùng Bế Văn Đàn, quê ở vùng này, là người Tày (báo Nhân Dân). Năm 2020 xã Bế Văn Đàn cũ nhận thêm khoảng 758 người từ xã Hồng Đại.

Kinh tế

Chưa tìm được số liệu công bố riêng về kinh tế của ba xã cũ. Phía nam xã là xã Phục Hòa với cửa khẩu quốc tế Tà Lùng – Thủy Khẩu; năm 2002 Thủ tướng cho khu vực quanh cửa khẩu Tà Lùng hưởng quy chế khu kinh tế cửa khẩu, năm 2014 lập Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng (Quyết định 20/2014/QĐ-TTg).

Văn hóa

Địa điểm lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Bế Văn Đàn khởi công tháng 7/2018, kinh phí hơn 7,3 tỷ đồng; ngày 8/12/2023 UBND tỉnh Cao Bằng ra Quyết định 1725/QĐ-UBND công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh, lễ đón bằng tổ chức ngày 19/12/2023.

Theo nghiên cứu năm 2023, lễ cầu mùa Nàng Hai được tổ chức ở một số vùng thuộc huyện Quảng Uyên, Phục Hòa và nhiều nhất ở Thạch An.

Nhân vật

Bế Văn Đàn (1931–1953), người Tày, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (truy tặng 1955), được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và Huân chương Chiến công hạng Nhất. Tên ông được đặt cho đường phố, trường học ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cao Bằng, Hạ Long, Đồng Hới, Pleiku.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Bế Văn Đàn, tỉnh Cao Bằng. Trụ sở UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Cách Linh.

Bản đồ Xã Bế Văn Đàn

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bế Văn Đàn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Quảng Hòa trước đây

• Xã Độc Lập 8.400
• Xã Hạnh Phúc 15.009
• Xã Phục Hòa 14.339
• Xã Quảng Uyên 16.689
• Xã Thạch An 7.589
• Xã Trà Lĩnh 10.805