Phục Hòa là xã biên giới thuộc tỉnh Cao Bằng, nơi có cửa khẩu quốc tế Tà Lùng, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai thị trấn Tà Lùng, Hòa Thuận và hai xã Mỹ Hưng, Đại Sơn của huyện Quảng Hòa cũ. Diện tích 122,7 km², dân số 14.339 người.
Tổng quan
Xã Phục Hòa là cửa ngõ phía đông của tỉnh Cao Bằng sang Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc): tại đây quốc lộ 3 kết thúc ở cửa khẩu Tà Lùng, đối diện cửa khẩu Thủy Khẩu (huyện Long Châu). Xã mới gộp toàn bộ địa bàn lõi của huyện Phục Hòa cũ — thị trấn huyện lỵ Hòa Thuận, thị trấn cửa khẩu Tà Lùng và hai xã Mỹ Hưng, Đại Sơn; trụ sở đặt tại tổ dân phố 4.
Diện tích 122,7 km², dân số 14.339 người, mật độ khoảng 117 người/km². Đây là đơn vị duy nhất trong vùng Quảng Hòa cũ hình thành từ hai thị trấn. Theo Wikipedia, cửa khẩu quốc tế Tà Lùng đặt tại xóm Tân Thịnh của xã.
Tên xã khôi phục tên Phục Hòa — tên tổng, châu, huyện gắn với vùng đất này hơn một thế kỷ, vốn biến mất khỏi bản đồ hành chính khi huyện Phục Hòa nhập vào Quảng Hòa năm 2020.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: không đơn vị nào trong bốn đơn vị hợp thành mang tên Phục Hòa; tên xã là khôi phục tên lịch sử của tổng Phục Hòa (thời Nguyễn), châu Phục Hòa (từ 1893) và huyện Phục Hòa (1948–1967 và 2001–2020).
Hán Việt: chưa tìm được văn bản Hán gốc ghi tên tổng, châu Phục Hòa, nên bài không gán chữ Hán cho tên. Theo từ điển, âm phục ứng với nhiều chữ: 復 (trở lại), 伏 (nép xuống), 服 (quần áo; phục tùng)…; âm hòa có 和 (hòa bình), 禾 (lúa)…
Lịch sử tên: theo nghiên cứu về Thạch An thế kỷ XIX, tổng Phục Hòa thuộc huyện Thạch An; năm 1893 thời Thành Thái, tổng này cùng tổng Cách Linh (châu Quảng Uyên) được tách ra lập châu Phục Hòa, châu lỵ đặt ở Tà Lùng. Nghiên cứu năm 2023, dẫn Đồng Khánh địa dư chí, ghi thành cổ Phục Hòa do đô hộ Cao Biền xây đắp thời thuộc Đường, và nhà Mạc cuối thế kỷ XVI xây mới thành Phục Hòa; sau năm 1677 chợ Phục Hòa trở thành chợ tỉnh, tên Háng Séng, họp vào mồng 3 và mồng 8.
Tên các đơn vị cũ: Tà Lùng: chưa có nguồn giải nghĩa; Wikipedia ghi đoạn sông Bằng chảy qua Phục Hòa được gọi là Thà Lùng. Hòa Thuận là tên Hán Việt (hòa thuận, êm ấm). Dễ nhầm: tỉnh Bắc Ninh có xã Phúc Hòa — chỉ khác một dấu.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp xã Bế Văn Đàn và xã Hạnh Phúc ở phía bắc, xã Đức Long ở phía nam, xã Thạch An ở phía tây; phía đông là biên giới Trung Quốc.
Theo Wikipedia, sông Bằng (Bằng Giang) chảy qua xã — đoạn này còn gọi là Thà Lùng — và kết thúc đoạn chảy trên đất Cao Bằng tại cửa khẩu Tà Lùng; sông Bắc Vọng hợp lưu với sông Bằng tại xã, và có một đoạn dài là biên giới tự nhiên ở phía đông. Từ thế kỷ XIX, sách địa chí ghi thương nhân có thể theo dòng Bằng Giang xuôi xuống cửa Thủy Khẩu, Long Châu để buôn bán. Cầu Thủy Khẩu bắc qua sông Bắc Vọng nối hai cửa khẩu. Núi Phia Khoang nằm cách cửa khẩu chưa đầy 1 km.
Lịch sử
Tài liệu kỷ niệm 525 năm Cao Bằng ghi năm 1053, khi quân Tống truy đuổi lực lượng Nùng Trí Cao, hai bên có “trận huyết chiến ở Phục Hòa”. Cuối thế kỷ XVII, sau khi thành Cao Bình (Hòa An) thất thủ năm 1677, tàn quân Mạc rút về giữ Phục Hòa đến năm 1685. Thời Pháp, cửa khẩu Tà Lùng thuộc tổng Phục Hòa là một trong bảy cửa khẩu của Cao Bằng; năm 1888 Phục Hòa có đồn binh Pháp.
- 1948 — bỏ cấp châu, Phục Hòa là một trong 11 huyện, thị của Cao Bằng.
- 6/3/1967 — Phục Hòa hợp với Quảng Uyên thành huyện Quảng Hòa.
- 2001 — Nghị định 96/2001/NĐ-CP tái lập huyện Phục Hòa gồm thị trấn Tà Lùng và 8 xã, huyện lỵ đặt ở xã Hòa Thuận.
- 13/12/2007 — Nghị định 183/2007/NĐ-CP chuyển xã Hòa Thuận thành thị trấn.
- 2020 — xã Lương Thiện nhập vào thị trấn Hòa Thuận; từ 1/3/2020 huyện Phục Hòa nhập vào huyện Quảng Hòa (Nghị quyết 897/NQ-UBTVQH14).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 sắp xếp Tà Lùng, Hòa Thuận, Mỹ Hưng, Đại Sơn thành xã Phục Hòa, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Dân số 14.339 người, mật độ khoảng 117 người/km². Chưa có số liệu công bố riêng về thành phần dân tộc. Nghiên cứu về Thạch An thế kỷ XIX (khi tổng Phục Hòa còn thuộc huyện này) ghi các dân tộc Kinh, Tày, Nùng, Hoa, Dao sống xen kẽ; ở các phố chợ vùng biên có nhà cửa của người Hoa.
Tại cửa khẩu có Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Tà Lùng và Hải quan cửa khẩu quốc tế Tà Lùng.
Kinh tế
Kinh tế cửa khẩu là động lực chính. Hiệp định xây dựng cầu đường bộ II Tà Lùng – Thủy Khẩu được Chính phủ phê duyệt bằng Nghị quyết 129/NQ-CP ngày 24/12/2013. Theo báo Nhân Dân (1/2026), năm 2025 tỉnh tổ chức công bố và vận hành chính thức cửa khẩu quốc tế Tà Lùng – Thủy Khẩu cùng lối thông quan cầu Tà Lùng II; Ban quản lý Khu kinh tế đề xuất làm đường chuyên dụng chở hàng tại cầu này. Tà Lùng cũng là cửa khẩu đầu tiên của Cao Bằng nối lại xuất nhập cảnh sau giai đoạn đóng cửa vì COVID-19.
Theo Wikipedia, năm 2002 Thủ tướng cho khu vực quanh các cửa khẩu Tà Lùng, Trà Lĩnh, Sóc Giang hưởng quy chế khu kinh tế cửa khẩu; ngày 11/3/2014 Quyết định 20/2014/QĐ-TTg thành lập Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng, trong đó Tà Lùng là thành tố chủ chốt. Chưa tìm được số liệu công bố riêng về nông nghiệp của Mỹ Hưng, Đại Sơn.
Văn hóa
Lễ hội cầu mùa Nàng Hai được nghiên cứu năm 2023 ghi nhận ở một số vùng thuộc huyện Phục Hòa, Quảng Uyên và nhiều nhất ở Thạch An. Theo Wikipedia, chùa Trúc Lâm Tà Lùng ở bản Phia Khoang, cách cửa khẩu gần 1 km, khởi công ngày 1/12/2014 và hoàn thành ngày 30/11/2016.
Trận Tà Lùng (1915): theo Wikipedia, đêm 12 rạng 13/3/1915 khoảng 100 nghĩa binh của Việt Nam Quang phục Hội do Đinh Hồng Việt chỉ huy, xuất phát từ Long Châu, đánh đồn Tà Lùng của Pháp; sau hơn một giờ không hạ được đồn, nghĩa quân rút về Trung Quốc, quân Pháp phá hai làng Pia Quang và Po Tap vì tội chứa chấp. Trận đánh được gọi là “tiếng súng cách mạng đầu tiên”.
Giao thông
Quốc lộ 3 từ trung tâm tỉnh qua Quảng Uyên kết thúc tại cửa khẩu Tà Lùng, tiếp nối là cầu Thủy Khẩu trên sông Bắc Vọng; lối thông quan cầu Tà Lùng II là điểm nối thứ hai sang Trung Quốc.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: tổ/xóm …, xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng. Người dân Tà Lùng, Hòa Thuận, Mỹ Hưng, Đại Sơn làm thủ tục tại UBND xã Phục Hòa. Tên “thị trấn Tà Lùng” vẫn còn trong tên cửa khẩu và các cơ quan chuyên ngành.
Bản đồ Xã Phục Hòa
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Phục Hòa được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đại Sơn | Huyện Quảng Hòa | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Thị trấn Tà Lùng | Huyện Quảng Hòa | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Thị trấn Hòa Thuận | Huyện Quảng Hòa | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
| Xã Mỹ Hưng | Huyện Quảng Hòa | Tỉnh Cao Bằng | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Phục Hòa mới gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm thị trấn Tà Lùng, thị trấn Hòa Thuận, xã Mỹ Hưng và xã Đại Sơn của huyện Quảng Hòa cũ, theo Nghị quyết 1657/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Cửa khẩu Tà Lùng nay thuộc xã nào?
Thuộc xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng; cửa khẩu đối diện Thủy Khẩu (Long Châu, Quảng Tây, Trung Quốc).
Tên Phục Hòa có nghĩa là gì?
Phục Hòa là tên tổng (thời Nguyễn), châu (từ 1893) và huyện Phục Hòa trong lịch sử, được khôi phục cho xã mới. Chưa tìm được văn bản Hán gốc nên chưa giải nghĩa chắc chắn được; theo từ điển, âm phục và hòa đều ứng với nhiều chữ khác nhau.
Huyện Phục Hòa tồn tại khi nào?
Là châu từ năm 1893, huyện từ 1948 đến 1967 (hợp vào Quảng Hòa), tái lập năm 2001 và nhập vào Quảng Hòa ngày 1/3/2020.
Diện tích và dân số xã Phục Hòa là bao nhiêu?
Diện tích 122,7 km², dân số 14.339 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Quảng Hòa trước đây
- Xã Bế Văn Đàn 10.253
- Xã Độc Lập 8.400
- Xã Hạnh Phúc 15.009
- Xã Quảng Uyên 16.689
- Xã Thạch An 7.589
- Xã Trà Lĩnh 10.805
← Toàn bộ 56 xã, phường của Cao Bằng Tra tên xã cũ → mới